Hơn một năm nay, căn phòng trọ trên phố Chính Kinh, phường Thanh Xuân của Thanh Tùng luôn trong tình trạng “cửa đóng then cài” nghiêm ngặt. Dù đông hay hè, cửa sổ và ban công nhà anh chưa bao giờ mở quá 5 phút bởi sát bên là một quán bún chả tấp nập khách.

Hàng ngày, từ 10h sáng đến quá trưa, quạt công nghiệp từ quán phả thẳng khói nướng thịt ra đường. Cả đoạn phố mờ mịt, đặc quánh mùi mỡ cháy. Tùng phải dùng tấm xốp chèn chặt các khe cửa, quần áo không dám phơi ngoài ban công vì ám mùi khét.

“Hễ mở cửa là mùi thịt nướng xộc vào gây nôn nao. Có những trưa đầu óc quay cuồng, tôi chỉ muốn bỏ nhà đi nơi khác để được hít thở”, chàng trai 27 tuổi nói. Ám ảnh mùi chả đến mức anh không còn dám ăn món thịt nướng và chưa từng mời bạn bè qua chơi vì ngại cảnh “sống trong lò hun”.

 

 

‘Hun người’ trong khói bún chả

Gia đình chị Bích Thảo ở phố Hàng Giầy, phường Hoàn Kiếm cũng chịu cảnh tương tự suốt bốn năm qua. Căn nhà 30 m2, nằm sâu trong ngõ nhỏ, ô cửa sổ duy nhất nhìn ra giếng trời cũng bị bịt kín. Gần 20 nhân khẩu trong ngõ, từ người già đến trẻ nhỏ, luôn sống trong cảnh ngột ngạt khi quán bún chả que tre đầu ngõ nổi lửa.

Không chỉ khói, những chiếc bếp gas công nghiệp đặt ngay lối đi chung khiến cư dân luôn thấp thỏm lo cháy nổ. Để tự trấn an, chồng chị Thảo đã mua sẵn 4 chiếc mặt nạ phòng độc đặt ở góc nhà. “Khói bay vào nhà không khác gì hun chuột. Cuối tuần, tôi thường phải đưa con sang nhà người thân để lánh nạn”, chị Thảo kể.

Đầu tháng 11, các hộ dân trong ngõ nhà chị Thảo đồng loạt gửi kiến nghị lên cơ quan chức năng qua ứng dụng iHanoi. Thống kê trên nền tảng này cho thấy, mỗi tháng có hàng trăm phản ánh về ô nhiễm môi trường từ hàng quán, trong đó hơn 50% liên quan đến khói từ các quán bún chả, nem rán.

Tại phố Trần Quý Kiên, phường Cầu Giấy, cư dân bức xúc phản ánh các quán ăn đang “vô hiệu hóa” nỗ lực giảm thiểu ô nhiễm không khí của thành phố. Tại phố Đội Cấn hay Khương Thượng, người dân cũng liên tục tố cáo các cơ sở nhóm bếp than xả khói mù mịt, gây mất an toàn giao thông và ô nhiễm nghiêm trọng. Làn sóng phản ứng này đã lan rộng ra nhiều tỉnh thành như Hải Phòng, TP HCM, Đồng Nai, buộc chính quyền địa phương phải liên tục kiểm tra, xử lý.

Trong khi đó, phía chủ quán cũng có nỗi niềm riêng. Bà Lan, chủ một tiệm bún chả tại phường Hoàn Kiếm, thừa nhận việc đứng bếp cả ngày khiến bà thường xuyên tức ngực, mệt mỏi. “Nhưng bún chả không nướng than thì mất vị, mất khách. Chúng tôi kinh doanh nhỏ lẻ, không đủ tiền đầu tư hệ thống hút mùi hàng chục triệu”, bà Lan phân trần và cho biết “cực chẳng đã” mới phải dùng quạt đẩy khói ra đường.

Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, hành vi xả khí thải chưa được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật, cũng như xả khói, bụi, khí có mùi độc hại vào không khí là hành vi bị nghiêm cấm. Tùy thực tế vi phạm, chủ cơ sở có thể bị xử phạt hành chính, bồi thường thiệt hại hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về “Tội gây ô nhiễm môi trường”.

Dẫn chứng y khoa, bác sĩ Lã Quý Hương, Khoa Hô hấp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết khói bếp than và mỡ cháy là hỗn hợp độc hại gồm carbon monoxide (CO), nitơ dioxide (NO2) và bụi mịn PM2.5. Đặc biệt, dầu ăn khi đun nóng ở nhiệt độ cao sẽ phân hủy thành hơn 200 loại khí độc, điển hình là hydrocarbon thơm đa vòng và aldehyde. Những chất này thúc đẩy sự tăng sinh tế bào, tổn thương DNA và tăng nguy cơ ung thư phổi.

Một nghiên cứu tổng hợp (meta-analysis) tại Trung Quốc trên hơn 9.500 phụ nữ cho thấy, việc tiếp xúc thường xuyên với khói dầu ăn làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư phổi, ngay cả ở người không hút thuốc. “Tiếp xúc lâu dài còn dẫn đến viêm phế quản, khởi phát hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)”, bác sĩ Hương nhấn mạnh.

Dù Luật Bảo vệ môi trường 2020 nghiêm cấm hành vi xả khí thải độc hại và Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định mức phạt từ 1 triệu đến 1 tỷ đồng, việc xử lý thực tế vẫn gặp khó.

Theo bà Bùi Thị An, Viện trưởng Tài nguyên Môi trường và Phát triển cộng đồng, nguyên nhân nằm ở đặc thù kinh doanh vỉa hè, nhỏ lẻ. Bà đề xuất thành phố cần có chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi công nghệ nướng hoặc lắp đặt đường ống hút mùi trên cao theo quy chuẩn, thay vì chỉ phạt hành chính rồi “đâu lại vào đấy”.

Sau nhiều lần phản ánh qua app iHanoi, tình trạng khói tại ngõ nhà chị Thảo có cải thiện đôi chút nhưng chưa triệt để. “Nguyện vọng của chúng tôi là được thở không khí sạch. Không thể vì sinh kế của một người mà bắt hàng chục người khác trả giá bằng lá phổi”, chị nói.

 

 

‘Hun người’ trong khói bún chả

Quỳnh Nga