Huang Pei hoàn toàn đủ khả năng ở khách sạn 5 sao. Nhưng trong chuyến thăm Tô Châu gần đây, người đàn ông 50 tuổi vẫn chọn trả 60 tệ (hơn 200.000 đồng) cho một chiếc giường tầng trong khu nhà trọ của một người bạn phượt lâu năm.

“Chúng tôi quen nhau khi nơi này mới mở hơn 10 năm trước”, Huang nói về Xiaohai, chủ nhà trọ. “Ngày đó, chúng tôi ngồi lại bàn về lộ trình và ngân sách. Giờ đây, câu chuyện chỉ xoay quanh con cái”.

Tuy nhiên, cảm giác thân thuộc của Huang nhanh chóng bị thay thế bằng sự lạc lõng. Xung quanh ông, những người bạn cùng phòng trẻ tuổi đều dán mắt vào điện thoại. Không ai nói với ai câu nào. Đôi khi, ông còn nhận được ánh mắt như muốn nhắc nhở rằng mình đã quá tuổi để ở đây.

“Mọi thứ đã khác. Những người như Huang không còn ghé thăm thường xuyên nữa. Một năm may ra có vài khách cũ quay lại”, Xiaohai, chủ nhà trọ thừa nhận.

Câu chuyện của Huang là minh chứng rõ nhất cho sự lụi tàn của văn hóa nhà trọ thanh niên (Youth Hostel) tại Trung Quốc – nơi từng được xem là biểu tượng của tinh thần tự do và kết nối.

Trong hai thập kỷ, những nhà trọ như của Xiaohai là xương sống của cộng đồng du lịch bụi. Hiệp hội Nhà trọ Thanh niên (YHA) từng chứng nhận hơn 300 cơ sở trên khắp Trung Quốc, từ cực Bắc Mạc Hà đến cực Nam Tam Á. Sức hút của mô hình này không chỉ nằm ở giá rẻ, mà ở “hạ tầng xã hội”: khách ngủ giường tầng, dùng chung phòng tắm và quan trọng nhất là không gian sinh hoạt chung.

Nhưng đến năm 2025, con số này giảm xuống chưa đầy 70. Nhiều nơi đóng cửa vì giá thuê mặt bằng tăng vọt, số khác chuyển đổi thành khách sạn cao cấp hoặc rời hệ thống YHA.

Wu Sihong, thuộc thế hệ 7x, người mở nhà trọ Blue Mountain đầu tiên tại Thượng Hải năm 2007, nhớ lại thời hoàng kim: “Linh hồn của nhà trọ chính là phòng khách. Đó là nơi mọi người ngồi sát bên nhau, chia sẻ cuốn cẩm nang Lonely Planet và những tấm bản đồ nhàu nát”.

Khi Internet chưa phổ biến, du khách tụ tập quanh tấm bảng đen lúc 8 giờ tối để tìm bạn đồng hành hoặc xin đi nhờ xe. Đêm khai mạc Olympic Bắc Kinh 2008, Wu nhớ cảnh khách Tây và khách ta cùng đứng dậy hát vang khi quốc ca Trung Quốc cất lên qua tivi. “Sự gắn kết đó chỉ có thể xảy ra ở nhà trọ thanh niên”, Wu nói.

Thế nhưng, gió đã đổi chiều. Thế hệ du khách mới (Gen Z) lớn lên với smartphone. Họ có xu hướng di chuyển nhanh, check-in nhiều hơn là trải nghiệm sâu, và ít quan tâm đến việc kết bạn dọc đường.

“Trước đây các ga tàu đầy ba lô, giờ đây chỉ toàn vali kéo”, bà Yin Chen, Giám đốc điều hành YHA Trung Quốc ví von. Bà cho rằng áp lực đô thị hóa khiến người trẻ thu mình lại, ưu tiên sự riêng tư tuyệt đối thay vì giao lưu cộng đồng. Họ chuộng phòng đơn, phòng 4 giường khép kín thay vì phòng tập thể 8 giường như trước.

Năm 2018, Wu từng nỗ lực cứu vãn văn hóa cũ bằng cách “cắt điện nhân tạo”. Ông tắt wifi và điện hai giờ mỗi tuần để buộc khách phải trò chuyện. Nhưng kết quả thất bại thảm hại. “Ai cũng có 4G. Ngay cả khi tối om, họ vẫn dán mắt vào màn hình điện thoại”, Wu kể.

Chi nhánh cuối cùng của Blue Mountain tại Thượng Hải đóng cửa năm 2022. Ở Tô Châu, Xiaohai cũng rời hệ thống YHA, nhà trọ của anh giờ tồn tại lay lắt nhờ căn nhà thuộc sở hữu gia đình. Dù vậy, Xiaohai vẫn kiên quyết không lắp rèm che giường tầng – một xu hướng phổ biến hiện nay để tạo sự riêng tư – vì anh cho rằng nó “ngăn cản sự tương tác giữa người với người”.

Trên mạng xã hội, trào lưu khoe những tấm thẻ hội viên YHA cũ sờn rách đang rộ lên như một lời chia tay tuổi trẻ. Với thế hệ của Huang Pei, đó là kỷ vật của một thời du lịch bụi thuần khiết, nơi con người kết nối với nhau bằng những câu chuyện, chứ không phải bằng nút “like”.

Minh Phương (Theo Sixth Tone)