Vài năm trước, Tara Turk-Haynes, chuyên gia nhân sự tại Los Angeles (Mỹ), thường xuyên thuê giáo viên yoga và chuyên gia thiền đến văn phòng giúp nhân viên giải tỏa áp lực. Nhưng hiện tại, cô đã dừng tất cả. “Phúc lợi tinh thần không còn là ưu tiên khi việc giữ chân nhân tài không còn là thách thức với doanh nghiệp”, Turk-Haynes thẳng thắn.

Môi trường công sở của nhóm lao động tri thức Mỹ đang bớt dần sự ngọt ngào. Những thỏa thuận ngầm giữa doanh nghiệp và nhân viên đang được định nghĩa lại theo hướng thực tế hơn. Các đặc quyền thời đại dịch biến mất, quy định làm việc tại văn phòng bị siết chặt và làn sóng sa thải vẫn tiếp diễn dù lợi nhuận công ty ổn định.

Cán cân quyền lực đảo chiều

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt đắt đỏ và trí tuệ nhân tạo (AI) đe dọa nhiều vị trí, các công ty bắt đầu siết chặt lộ trình thăng tiến. Jessica Kriegel, Giám đốc chiến lược tại Culture Partners, nhận định: “Sau đại dịch, cán cân quyền lực đang nghiêng trở lại về phía người sử dụng lao động”.

Minh chứng rõ nhất là Meta vừa triển khai chương trình đánh giá mới, gắn chặt thăng tiến với các kết quả đo lường được bằng số liệu. Tương tự, CEO Jane Fraser của Citi tuyên bố xóa bỏ những cơ chế cũ để tối ưu hóa hiệu suất. Nhà mạng AT&T cũng từ bỏ chế độ thưởng dựa trên thâm niên, chuyển sang mô hình thưởng theo năng lực thực tế.

Giáo sư Peter Cappelli tại Trường Wharton (Đại học Pennsylvania) nhận xét thị trường đang chứng kiến nghịch lý: “Thị trường chứng khoán lập kỷ lục, doanh nghiệp lãi lớn nhưng họ vẫn ra sức siết chặt nhân viên”.

Sự trỗi dậy của AI tạo ra mối đe dọa sinh tồn với giới văn phòng. Nhiều CEO, như Tobi Lütke của Shopify, yêu cầu các quản lý cấp trung phải chứng minh “tại sao không dùng AI” trước khi đề xuất tuyển thêm người mới.

Tâm lý “bám trụ” để phòng thủ

Thực tế, chi phí lao động và bảo hiểm y tế tại Mỹ dự kiến tăng mạnh năm nay, cộng thêm áp lực đầu tư hàng trăm tỷ USD vào AI khiến lãnh đạo doanh nghiệp buộc phải thận trọng.

Thị trường việc làm rơi vào trạng thái mâu thuẫn “ít tuyển dụng, ít sa thải”. Theo Lars Schmidt, chuyên gia tuyển dụng tại Washington D.C., người lao động đang chịu tổn thương tâm lý lớn khi không thể dự đoán bao lâu mới tìm được việc mới nếu bị mất ghế.

Khảo sát của Trường Quản lý Yale cho thấy gần hai phần ba CEO Mỹ không có ý định tăng nhân sự trong năm 2026. Mức lương giậm chân tại chỗ khiến sự bi quan về tài chính cá nhân của người Mỹ chạm mức cao nhất kể từ năm 2018.

Hệ quả là nhân viên hiện tại ngại nhảy việc, chấp nhận các quy định khắt khe như bắt buộc đến văn phòng 5 ngày mỗi tuần. “Không còn những cuộc nổi loạn hay yêu sách, vì mọi người đã quá kiệt sức và lo sợ”, Jeff LeBlanc, giảng viên Đại học Bentley nhận xét.

Dù bức tranh chung khá ảm đạm, các chuyên gia khuyên người lao động nên tìm cách thích nghi. “Hãy bám trụ vị trí hiện tại nếu chưa có cơ hội mới chắc chắn, đồng thời âm thầm chuẩn bị một chiến lược rút lui cho riêng mình”, chuyên gia tư vấn John Ferguson gợi ý.

Bên cạnh đó, người lao động nên triệt để áp dụng các chiến lược chứng minh giá trị bản thân trong thời kỳ AI.

Biến AI thành cộng sự: Thay vì bài trừ, hãy chủ động làm chủ các công cụ AI để xử lý các việc lặp lại, chứng minh bạn có khả năng điều khiển công nghệ để nhân đôi hiệu suất.

Tối ưu hóa “kỹ năng con người”: Tập trung phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ), khả năng đàm phán và tư duy phản biện chiến lược – những “vùng cấm” mà máy móc chưa thể thay thế.

Làm việc dựa trên dữ liệu: Chủ động lượng hóa các đóng góp của bản thân bằng con số cụ thể (doanh thu, chi phí tiết kiệm được) để chứng minh bạn là một khoản đầu tư sinh lời chứ không phải gánh nặng chi phí.

Minh Phương (Theo Insider)