Tại New York ngày 5/2, Christie’s chào bán bức Red-chalk study for foot of the Libyan Sibyl (Bản phác thảo bàn chân của Nữ tiên tri Libya) của nhà điêu khắc Italy – Michelangelo (1475-1564). Theo Artnet, tác phẩm được gõ búa sau 45 phút đấu giá căng thẳng với mức khởi điểm từ 1,4 triệu USD (khoảng 36 tỷ đồng). Đơn vị tổ chức không tiết lộ danh tính người mua.

Trang tin cho biết doanh thu 27,2 triệu USD bao gồm các khoản thuế phí. Ban đầu, nhóm chuyên gia ước tính giá tranh dao động từ 1,5 triệu đến hai triệu USD (38 tỷ đồng-51,9 tỷ đồng). Với kết quả cuối cùng, tác phẩm trở thành bức đắt nhất của Michelangelo. Kỷ lục trước đó thuộc về tranh khỏa thân A nude man (after Masaccio) and two figures behind him do Christie’s bán với giá 23,2 triệu USD tại Paris (Pháp) năm 2022.

Red-chalk study for foot of the Libyan Sibyl là một trong những bản phác thảo chưa được biết đến của Michelangelo, liên quan kiệt tác trên vòm nhà nguyện Sistine, Vatican, do ông thực hiện. Giada Damen, chuyên gia tranh cổ điển tại Christie’s, cho biết đây là bức vẽ bàn chân phải của Nữ tiên tri Libya (Libyan Sibyl) – nhân vật nằm ở phía đông của trần nhà, ra đời vào khoảng năm 1511-1512.

Trò chuyện với trang tin, Giada Damen cho rằng việc tìm thấy bức tranh là “cơ hội có một không hai”. Bà không đề cập thời điểm phát hiện, chỉ kể đã nhận hình chụp tác phẩm thông qua dịch vụ “yêu cầu ước tính đấu giá” trực tuyến của Christie’s. Người gửi là một quý ông ở Bờ Tây nước Mỹ tò mò về bức họa, không nghĩ đây là khám phá gây chấn động. Vị khách xin giữ kín danh tính, cho biết tranh là một phần tài sản được thừa kế từ bà của mình và đã gắn bó với cuộc đời ông.

Ông cũng tiết lộ bức vẽ được truyền qua nhiều thế hệ trong gia đình ông ở châu Âu từ cuối những năm 1700 nhưng không biết tác giả là ai. Theo Artnet, tranh từng thuộc bộ sưu tập của Armand Louis de Mestral de Saint-Saphorin, nhà ngoại giao Thụy Sĩ phục vụ triều đình Đan Mạch, trong thế kỷ 18. Sau đó, nó thuộc về con cháu của ông cho đến chủ sở hữu hiện tại.

Theo Giada Damen, bà nhận ra bức tranh có “chất lượng đáng kể” ngay khi thấy nó, nhưng không vội kết luận. Dù vậy, bà nhanh chóng gác lại mọi việc, lên máy bay để đi xem trực tiếp hiện vật. Sau khi người chủ đồng ý, Giada Damen đem tranh đến New York để nghiên cứu. Quá trình này bao gồm áp dụng phương pháp phản xạ hồng ngoại (infrared reflectography) để phát hiện những nét vẽ sau mặt giấy mà mắt thường không thể thấy. Tuy nhiên, chúng cũng trông giống tác phẩm của một họa sĩ ở thế kỷ 16 có mối quan hệ gần gũi với Michelangelo.

Mặt khác, chuyên gia nhận ra tranh có chất liệu, cách vẽ và chủ đề tương tự một bản phác họa khác của Michelangelo hiện ở Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan (The Met), New York. Bà cũng cho biết bảo tàng Uffizi (Italy) đang lưu giữ bản sao bức vẽ ở The Met, nhưng có thêm chi tiết bàn chân giống tranh đã được đấu giá.

Sau sáu tháng nghiên cứu, Giada Damen đem hiện vật đối chiếu với tranh gốc ở The Met. Trong một tuyên bố của Christie’s, họ tìm thấy “mảnh ghép cuối cùng của câu đố”, còn bà Damen khẳng định cả hai do “một bàn tay tạo nên tại cùng một thời điểm”. Ngoài ra, phía nhà đấu giá mô tả bức vẽ có dòng chữ viết tay theo kiểu thế kỷ 16 bằng mực nâu, mang nội dung “Michelangelo Bona Roti”. Bút tích này cũng hiện diện trên nhiều bản vẽ khác của họa sĩ, bao gồm bức ở Mỹ.

Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (1475-1564) là họa sĩ, nhà thơ, nhà điêu khắc, kiến trúc sư nổi tiếng trong lịch sử Italy. Ông là một trong những nhân vật hàng đầu của thời kỳ Phục Hưng – giai đoạn hồi sinh của nền văn hóa và học vấn, đánh dấu sự kết thúc của thời Trung cổ. Ông là nghệ sĩ phương Tây đầu tiên được xuất bản tiểu sử khi còn sống. Người đương thời thường gọi ông là Il Divino (người siêu phàm).

Theo Christie’s, thời kỳ đỉnh cao của Michelangelo kéo dài từ năm 1500 đến 1520. Giai đoạn này, ông sống làm việc giữa Florence và Rome, nhận nhiều đơn đặt hàng lớn bao gồm việc vẽ tranh trần nhà nguyện Sistine rộng 530 m2 do Giáo hoàng Julius II giao phó.

 

 

Bức bích họa khổng lồ trên trần nhà nguyện Sistine

Nhà điêu khắc hoàn thành tác phẩm trong bốn năm (1508-1512), tái hiện các sự kiện trong Sách Sáng Thế (Book of Genesis). Khi nhận yêu cầu, Michelangelo tìm hiểu kỹ từng nhân vật, lên kế hoạch tỉ mỉ, nghiên cứu tư thế và đặc điểm giải phẫu. Ông được cho vẽ hàng trăm bức phác thảo nhưng hầu hết đã thất lạc. Ở những bản đầu tiên, ông chủ yếu dùng mực và phấn đen nhưng dần chuyển sang phấn đỏ, nhất là khi vẽ hình người dựa trên mẫu thật. Các chuyên gia cho biết loại phấn này khó tẩy xóa, nhưng có một số đặc tính như có màu và độ sắc nét phù hợp để vẽ cơ thể người.

Đến nay, chưa ai thống kê được số lượng tranh của Michelangelo. Giới nghệ thuật tin rằng có khoảng 600 tác phẩm đang tồn tại, ước tính có 50 bản liên quan công trình trần Sistine. Bản phác thảo mới phát hiện là một trong khoảng 10 bức vẽ của Michelangelo được cho đang thuộc về các nhà sưu tập tư nhân. Một số kiệt tác khác của ông là tượng David, kiệt tác Pietà (Đức mẹ sầu bi), tượng Chúa Giêsu bị đóng đinh.

Trịnh Lâm (theo Artnet, Christie’s)