Thuật ngữ “giấc mơ Mỹ” được nhà sử học James Truslow Adams đưa ra vào những năm 1930. Nước Mỹ được nhìn nhận là vùng đất nơi con người có thể theo đuổi và đạt được những hy vọng.

Mark Robert Rank, giáo sư Phúc lợi xã hội tại Đại học Washington (St. Louis), nhận định nước Mỹ đang chứng kiến một nghịch lý lịch sử: Đây là lần đầu tiên thế hệ trẻ trưởng thành với mức thu nhập trung bình thấp hơn thế hệ phụ huynh.

Theo nghiên cứu của nhà kinh tế học Raj Chetty được Bộ Tài chính Mỹ dẫn lại, nếu bạn sinh năm 1940, bạn có 90% cơ hội kiếm được nhiều tiền hơn bố mẹ mình ở tuổi 30. Nhưng nếu bạn sinh vào thập niên 1980 (thế hệ Millennials), cơ hội đó chỉ còn 50-50. Nghiên cứu của Federal Reserve Board năm 2024 cho biết thu nhập trung vị của Millennials ở độ tuổi 36-40 chỉ cao hơn khoảng 18% so với thế hệ trước, thấp hơn nhiều so với mức tăng 27-34% của thế hệ Baby Boomers.

Nói cách khác, sự thăng tiến về kinh tế – thứ từng được coi là hiển nhiên ở xứ cờ hoa – giờ đây giống như một trò may rủi tung đồng xu.

Nguyên nhân không phải vì người trẻ lười biếng. Cục Điều tra Dân số Mỹ chỉ ra rằng tiền lương thực tế của nam giới làm việc toàn thời gian hầu như không tăng kể từ năm 1973. Trong khi thu nhập dậm chân tại chỗ, “bão giá” lại càn quét vào những nhu cầu thiết yếu nhất. Chi phí nhà ở, y tế, chăm sóc trẻ em và học phí đại học đã tăng phi mã trong suốt 4 thập kỷ qua.

Sự chênh lệch này thể hiện tàn khốc nhất ở “giấc mơ an cư”. Vào thập niên 70, giá một căn nhà trung bình tại Mỹ chỉ gấp khoảng ba lần thu nhập hàng năm của một hộ gia đình. Ngày nay, tỷ lệ này đã vọt lên 7-8 lần. Cánh cửa sở hữu nhà – cột mốc quan trọng nhất của sự ổn định – đang dần khép lại trước mắt người trẻ.

Nền kinh tế tạo ra việc làm, nhưng phần lớn là các vị trí lương thấp, bán thời gian hoặc thiếu phúc lợi cơ bản như bảo hiểm y tế. Một tài xế xe tải hay nhân viên bưu điện ngày nay khó lòng nuôi sống gia đình sung túc như đồng nghiệp của họ ở thập niên 70.

Khi nhận thấy đích đến làm giàu ngày càng xa vời, tâm thế sống của người trẻ cũng thay đổi. Thay vì lao mình vào cuộc đua kiệt sức, làn sóng “nghỉ việc trong im lặng” (quiet quitting) hay xu hướng từ bỏ tham vọng thăng tiến đang lan rộng. Giới trẻ Mỹ ngày nay ưu tiên sức khỏe tinh thần và sự cân bằng, một phần vì họ nhận ra công thức “cứ nỗ lực sẽ giàu” không còn đúng với thực tế.

Hệ quả là niềm tin sụp đổ. Khảo sát của Gallup cho thấy tỷ lệ người Mỹ hài lòng với quyền tự do lựa chọn cuộc sống đã giảm từ 87% (năm 2007) xuống còn 72% (năm 2024).

Cố nghệ sĩ hài George Carlin từng có câu nói chua chát nhưng phản ánh đúng tâm trạng của hàng triệu người Mỹ hiện tại: “Sở dĩ người ta gọi đó là Giấc mơ Mỹ vì bạn phải đang ngủ thì mới tin được vào nó”.

Dù vậy, với nhiều người, khát vọng đổi đời vẫn là một biểu tượng có sức nặng. Trong các cuộc phỏng vấn của Giáo sư Rank, người dân vẫn tin vào những giá trị cốt lõi của sự nỗ lực. Tuy nhiên, định nghĩa về thành công đang buộc phải thay đổi. Thay vì nhà lầu xe hơi, “Giấc mơ Mỹ” của thế hệ mới đôi khi chỉ đơn giản là không nợ nần và đủ tiền trả viện phí.

“Việc khôi phục ý nghĩa của giấc mơ này cho những người đang bị bỏ lại phía sau là yếu tố sống còn để duy trì lời hứa của quốc gia trong chặng đường tiếp theo”, ông Rank nói.

Ngọc Ngân (Theo Fortune)