Lễ hóa vàng không chỉ là nghi thức tiễn đưa tổ tiên mà còn thể hiện đạo lý “có trước có sau”, sự hiếu kính của con cháu đối với nguồn cội.

Trong phong tục Tết Nguyên đán, lễ hóa vàng (hay còn gọi là cúng hết Tết) là lễ cúng cuối cùng để khép lại chuỗi ngày vui xuân.

Nghi lễ này thể hiện rõ nét truyền thống hiếu nghĩa của người Việt: Sau khi tiễn ông Táo về trời (23 tháng Chạp), đón ông Táo và tổ tiên về ăn Tết (chiều 30 – cúng tất niên), đến khi hết tết gia chủ làm lễ tạ ơn và tiễn biệt để “ai về việc nấy”.

Điểm đặc sắc của lễ hóa vàng là gia chủ thường bày cỗ và những vật phẩm Tết chưa dùng hết. Vàng mã sẽ được hóa khoảng 90%, phần còn lại lưu giữ trên bàn thờ với ý nghĩa “làm vốn”. Việc làm này có ý nghĩa như là chuẩn bị quà, lộ phí và vốn liếng để các vị thần cùng anh linh gia tiên trở về cõi của mình, thể hiện sự chăm lo chu đáo của người dương gian đối với người âm.

Theo thông lệ “ba ngày Tết”, các gia đình thường tổ chức lễ hóa vàng vào ngày mùng 3 Tết. Sau nghi thức này, mọi sinh hoạt của gia đình trở lại nhịp thường nhật, không còn phải giữ lễ hay kiêng cữ nghiêm ngặt như trong ba ngày đầu năm.

Tuy nhiên, tùy vào điều kiện thực tế, các gia đình có thể linh động thời gian nghỉ Tết dài hơn, nhưng mùng 3 vẫn là mốc thời gian phổ biến nhất được ghi chép trong các tài liệu phong tục.

Năm nay, mùng 3 Tết rơi vào ngày Giáp Tý, là ngày Thanh Long Hoàng đạo (ngày rất tốt). Theo các chuyên gia, ngoài việc cúng vào buổi trưa theo tập tục, gia chủ có thể chọn khung giờ hoàng đạo từ 17h đến 19h để làm lễ, cầu mong một năm mới bình an và thuận lợi.

Tương tự các bài khấn Nôm trong dịp Tết, đối tượng của lễ hóa vàng bao gồm: Thần Phật, Táo quân, Thần linh, Thổ địa và anh linh gia tiên.

Lời khấn cần tập trung vào các ý chính:

– Bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc vì các vị thần và tổ tiên đã về đoàn viên, chung vui cùng con cháu trong những ngày xuân.

– Cung kính tiễn đưa các vị trở lại với công việc và nơi ngự trị hàng ngày.

– Cầu chúc gia đình một năm mới sức khỏe, hạnh phúc và vạn sự như ý.

Nhà nghiên cứu văn hóa, phong thủy Phạm Đình Hải