Tại Hội nghị thượng đỉnh Tác động AI – AI Impact Summit 2026 diễn ra ở Ấn Độ tuần này, Sam Altman đề cập khái niệm “AI washing” (tẩy trắng bằng AI). Thuật ngữ ám chỉ việc doanh nghiệp lấy lý do tối ưu hóa vận hành bằng trí tuệ nhân tạo để thực hiện các đợt sa thải, trong khi thực tế họ đã có kế hoạch từ trước vì những lý do kinh tế khác.

“Tôi không biết tỷ lệ chính xác bao nhiêu, nhưng đang có tình trạng AI washing. Người ta đổ lỗi cho AI về những đợt sa thải mà đáng lẽ họ vẫn sẽ làm dù không có nó”, ông chủ ChatGPT nói.

Nhận định của Altman tương đồng với báo cáo từ Yale Budget Lab. Dựa trên số liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ, tổ chức này nhận thấy chưa có thay đổi đáng kể nào về tỷ lệ chuyển đổi nghề nghiệp hay thời gian thất nghiệp trung bình kể từ khi ChatGPT ra mắt cuối 2022 đến cuối 2025.

Một khảo sát khác từ Cục Nghiên cứu Kinh tế quốc gia Mỹ đối với các lãnh đạo doanh nghiệp cũng chỉ ra kết quả bất ngờ, khi 80% giám đốc được hỏi cho biết AI chưa tác động thực tế đến năng suất lao động hay số lượng nhân sự tại đơn vị của họ. Điều này ngược với cảnh báo từ một số lãnh đạo công nghệ rằng AI sẽ thay thế các công việc văn phòng trong vòng 18 tháng tới.

Hồi tháng 1, hãng nghiên cứu Forrester cũng cho biết các doanh nghiệp trước đây đưa ra nhiều lý do khi sa thải nhân viên, như không đạt mục tiêu tài chính, tuyển dụng quá nhiều, vấn đề thuế quan, hoặc bất ngờ mất khách hàng lớn. Tuy nhiên, thống kê gần đây chỉ ra AI đang trở thành lý do “thời thượng và an toàn” để đổ lỗi.

“Nhiều công ty thông báo sa thải nhân viên liên quan đến AI, nhưng họ không hề có các ứng dụng AI đủ hoàn thiện, được kiểm chứng và sẵn sàng thay thế vị trí đã sa thải”, Forrester bình luận. “Đây là dấu hiệu ‘tẩy trắng bằng AI’, tức kế hoạch cắt giảm nhân sự vì lợi ích tài chính được gán vào việc triển khai AI”.

Dù chỉ ra chiêu trò của doanh nghiệp, Sam Altman không phủ nhận khả năng thay đổi cục diện của AI. Ông cảnh báo sự xáo trộn công việc thực sự do AI gây ra sẽ bắt đầu hiện hữu và rõ rệt hơn trong vài năm tới. Tuy vậy, ông cũng tỏ ra lạc quan: “Chúng ta sẽ tìm thấy những loại công việc mới, giống như mọi cuộc cách mạng công nghệ trước đây”.

Năm 2025 chứng kiến dòng vốn đầu tư mạo hiểm khổng lồ hơn 258 triệu USD đổ vào lĩnh vực AI toàn cầu. Các chuyên gia cho rằng áp lực chứng minh hiệu quả từ khoản đầu tư này đang khiến các doanh nghiệp đứng trước bài toán khó: hoặc thực sự cải tiến quy trình bằng AI, hoặc tiếp tục dùng nó như một cái cớ để cắt giảm chi phí nhân sự.

Huy Đức (theo Tom’s Hardware)