Mô hình phát triển đô thị tập trung vào một trung tâm duy nhất đã bộc lộ nhiều hạn chế sau thời gian dài vận hành. Theo TS. KTS Trương Văn Quảng, Phó tổng thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, đô thị truyền thống thường đối mặt với tình trạng quá tải hạ tầng, vấn đề môi trường, chi phí sống cao và quản trị phức tạp. Điều này gây áp lực lên lãnh thổ và khả năng chống chịu thấp với biến đổi khí hậu.

Các đô thị lớn như Hà Nội và TP HCM đang tập trung phần lớn hoạt động kinh tế, trong khi tỷ lệ đô thị hóa của Việt Nam đã vượt 40%, tạo áp lực ngày càng lớn lên hạ tầng và môi trường. “Thực tế này đòi hỏi phải phát triển các mô hình đô thị mới: đa trung tâm, đa cực với mục tiêu, kết nối mạng lưới và vận hành bằng hạ tầng thông minh”, TS. KTS Trương Văn Quảng nói.

Ở phía Bắc, định hướng này đang được thúc đẩy thông qua các dự án giao thông liên vùng. Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh có tốc độ thiết kế khoảng 350 km một giờ, kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển xuống còn khoảng 23 phút. Trước đó, hệ thống cao tốc liên vùng cũng đã hoàn thiện theo trục Hà Nội – Hải Phòng – Hạ Long – Móng Cái.

Sự phát triển của hạ tầng đang từng bước định hình trục liên kết Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, trong đó mỗi địa phương đảm nhận các vai trò khác nhau về hành chính, công nghiệp – logistics và dịch vụ – du lịch. Mô hình liên kết này tương đồng với một số hành lang đô thị tại các quốc gia phát triển, nơi hệ thống giao thông tốc độ cao cho phép người dân sinh sống ở khu vực vệ tinh nhưng vẫn làm việc tại trung tâm.

Khi thời gian di chuyển giữa Hà Nội và Hạ Long được rút ngắn, không gian phát triển giữa hai khu vực có xu hướng được mở rộng, tạo điều kiện cho việc phân bổ lại dân cư và hoạt động kinh tế. Bên cạnh đó, một số dự án đô thị quy mô lớn tại Quảng Ninh như Vinhomes Global Gate Hạ Long hướng tới hình thành các khu đô thị có khả năng tự vận hành.

Với tổng vốn đầu tư khoảng 18 tỷ USD, dự án phát triển theo mô hình “thành phố trong thành phố” với quy mô dân số khoảng 350.000 người, tích hợp các chức năng từ an cư, học tập, làm việc đến thương mại, du lịch, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí… Vị trí gần di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long cùng những tiện ích sinh thái như công viên rừng Hạ Long 620 ha, hệ thống Lagoon 680 ha nước biển tự nhiên, bãi cát trắng trải dài đến 212,7 km… góp phần tạo nên môi trường sống chất lượng cao.

Vinhomes Global Gate Hạ Long còn sở hữu một nhà ga depot của tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh trong nội khu. Chủ đầu tư cho rằng, điều này giúp cư dân ở Hạ Long vẫn có thể làm việc tại Hà Nội và đi về trong ngày.

Theo các chuyên gia, phát triển các đô thị đa cực có thể tạo ra nhiều giá trị về kinh tế, kết nối, môi trường và quản trị. TS.KTS Trương Văn Quảng cho rằng mô hình này giúp nâng cao chất lượng sống, đồng thời tăng khả năng cạnh tranh và thích ứng của đô thị trong dài hạn.

Việc hoàn thiện hạ tầng liên vùng cùng sự xuất hiện của các khu đô thị mới được kỳ vọng góp phần điều chỉnh lại cấu trúc phát triển của khu vực phía Bắc, trong đó Quảng Ninh trở thành một trong những cực tăng trưởng bổ trợ cho Hà Nội.

Song Anh