Chùa Shitenno-ji ở Osaka là một trong những công trình Phật giáo quan trọng nhất Nhật Bản, xây dựng từ thế kỷ thứ 6. Công trình gắn liền với doanh nghiệp xây dựng Kongo Gumi, thành lập năm 578. Sau gần 1.450 năm, Kongo Gumi vẫn hoạt động và là doanh nghiệp lâu đời nhất thế giới.

Nhật Bản cũng sở hữu nhiều công ty có tuổi đời hàng thế kỷ. Khách sạn Nishiyama Onsen Keiunkan tại Yamanashi mở cửa từ năm 705. Phòng trà Tsuen Tea ở Kyoto phục vụ từ năm 1160.

Theo giáo sư Toshio Goto, Đại học Kinh tế Nhật Bản, nước này có hơn 52.000 doanh nghiệp trên 100 tuổi. Trong đó, 1.938 đơn vị tồn tại hơn 500 năm và 21 doanh nghiệp hoạt động trên 1.000 năm. Một nghiên cứu của Ngân hàng Hàn Quốc trên 5.586 doanh nghiệp có tuổi đời hơn 200 năm cho thấy 56% số này nằm tại Nhật Bản. Con số này vượt xa tuổi thọ trung bình (dưới 18 năm) của 500 công ty lớn nhất niêm yết trên sàn chứng khoán Mỹ (nhóm S&P 500).

Nhóm doanh nghiệp có lịch sử trên 100 năm tại Nhật được gọi là shinise, ám chỉ các giá trị được tích lũy qua nhiều thế hệ. Đa số shinise thuộc sở hữu gia đình. Bà Masako Eguchi-Bacon, Giám đốc công ty tư vấn đầu tư Oceanbridge Management (trụ sở tại Anh), cho biết khái niệm gia đình có ảnh hưởng đến doanh nghiệp Nhật Bản ở mọi quy mô.

Trong văn hóa quản trị, khái niệm ie (mái ấm) đóng vai trò duy trì tên tuổi dòng tộc. Theo tư duy này, các quyết định tập trung vào việc giữ gìn giá trị cốt lõi thay vì mục tiêu ngắn hạn. Sự ổn định và tính kế thừa được đặt lên trên lợi nhuận. Nhiều công ty duy trì dự trữ tiền mặt đủ để vận hành trong hai năm không cần doanh thu. Tầm nhìn dài hạn giúp các shinise đi qua thiên tai, chiến tranh và dịch bệnh.

Từ quy mô nhỏ, nhiều công ty phát triển thành tập đoàn lớn. Nintendo thành lập năm 1889, ban đầu sản xuất bài chơi. Suntory khởi đầu từ cửa hàng rượu tại Osaka năm 1899. Các doanh nghiệp này duy trì sự cân bằng giữa tính thận trọng và linh hoạt. Họ thay đổi để phù hợp thời đại nhưng mở rộng trong khuôn khổ cốt lõi ban đầu.

Thách thức của các doanh nghiệp truyền thống hiện nay là thiếu người kế nhiệm. Để giải quyết, nhiều gia đình nhận con nuôi tiếp quản sự nghiệp. Mô hình này xuất hiện tại các tập đoàn như Panasonic, Toyota. Tại Suzuki, ông Osamu Suzuki là thế hệ con nuôi thứ tư liên tiếp kế thừa vị trí lãnh đạo.

Truyền thống ưu tiên nam giới tiếp quản cũng đang thay đổi. Bà Masako cho biết vai trò này dần được trao cho phụ nữ. Tuy nhiên, bài toán kế thừa khó khăn hơn trong bối cảnh già hóa dân số, khi 10% người Nhật trên 80 tuổi. Việc tìm kiếm nhân sự phù hợp trở nên nan giải.

Bù lại, thái độ của thế hệ trẻ có sự chuyển biến. Thay vì chịu áp lực đi theo lộ trình định sẵn, họ chủ động hơn khi lựa chọn tiếp quản. Hiện, tư duy khởi nghiệp được lồng ghép vào mô hình gia đình, giúp thế hệ sau duy trì gia sản.

Ngọc Ngân (Theo The CEO Magazine)