Anh Nguyễn Thế Tuyền, 34 tuổi, trú xã Hồng Xuân, tỉnh Ninh Bình, bắt đầu công việc phục dựng mô hình nhà cổ từ năm 2021. Thời điểm đó, căn nhà 5 gian của ông bà ngoại sắp bị tháo dỡ. Thấy tiếc nuối không gian gắn bó suốt tuổi thơ, anh tự mày mò dựng bản thu nhỏ ngôi nhà nhằm giữ lại kỷ niệm.

Ông ngoại anh, một kiến trúc sư hơn 80 tuổi đã nghỉ hưu, là người hướng dẫn trực tiếp về tỷ lệ, không gian và kết cấu. Từng học Đại học Xây dựng nhưng sau đó chuyển hướng sang lĩnh vực làm đẹp và nghệ thuật, anh Tuyền tận dụng kiến thức kết cấu và thẩm mỹ để tính toán chi tiết. “Thời gian đầu, tôi liên tục làm hỏng và phải đập đi xây lại. Việc đúc từng viên gạch, viên ngói mini và lắp ghép đòi hỏi độ chính xác cao”, anh Tuyền kể.

Sau 6 tháng, phiên bản nhà 5 gian đầu tiên hoàn thiện. “Nhìn ngôi nhà quen thuộc hiện ra trong hình hài thu nhỏ, cả bầu trời ký ức tuổi thơ ùa về khiến tôi vô cùng xúc động”, chủ nhân tác phẩm kể.

Anh tiếp tục lấy ý tưởng từ các kiến trúc trong làng, sáng tác thêm nhiều tác phẩm và nhận nhiều lời khen khi đăng tải lên mạng xã hội. Nhiều khách hàng từ khắp mọi miền tìm đến, kể về cơ ngơi cũ của ông bà và đặt hàng phục dựng. “Lượng đơn đặt hàng tăng dần giúp tôi gắn bó với nghề đến tận hôm nay trong sự ủng hộ nhiệt tình của gia đình”, chàng trai 34 tuổi nói.

Quá trình chế tác một mô hình trải qua nhiều công đoạn. Người thợ phải đến tận nơi khảo sát hoặc nghiên cứu qua hình ảnh, video của khách hàng để chọn vật liệu. Với những công trình không còn dấu tích, anh dựng bản vẽ 3D dựa trên lời kể của gia chủ, thống nhất phương án trước khi thi công.

Khâu thực hành bắt đầu bằng việc hàn khung sắt, đổ móng, xây tường bằng gạch mini. Tiếp đó là hoàn thiện hệ thống cửa gỗ, nội thất và các tiểu cảnh sân vườn. Những chi tiết như chum nước, xe đạp, bó lúa… được bổ sung để tăng tính sinh động. Theo anh Tuyền, khâu tính toán tỷ lệ gặp nhiều khó khăn nhất, bởi một sai lệch nhỏ sẽ làm mất độ chân thực của công trình. Để tái tạo dấu vết thời gian, anh thường xuyên đi quan sát thực tế các mảng tường rêu phong nhằm pha chế màu sơn sát với thực tế.

Vượt lên trên yếu tố kỹ thuật, người thợ phải thổi được “cái hồn” vào tác phẩm. Nhiều công trình đã bị phá bỏ từ lâu đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ của người thiết kế, khiến gia chủ khi nhìn vào phải ngỡ ngàng nhận ra cơ ngơi xưa.

Sau 5 năm, xưởng của anh đã cho ra đời vài trăm mô hình, chủ yếu là nhà 5 gian miền Bắc với tỷ lệ thu nhỏ 1/20. Giá thành dao động 10 – 100 triệu đồng tùy kích thước. Khách hàng đa phần là người cao tuổi muốn mô phỏng lại nhà cũ, hoặc người trẻ mua làm quà tặng bố mẹ.

Nhiều năm theo nghề nhưng theo anh Tuyền, khoảnh khắc bàn giao sản phẩm luôn mang lại nhiều cảm xúc, chứng kiến nhiều gia chủ rơi nước mắt khi ký ức ùa về.

Tháng 5/2025, ông Nguyễn Văn Hảo (55 tuổi, tỉnh Thái Bình) nhận bàn giao phiên bản nhà 5 gian 3 trái sau ba tháng đặt hàng với chi phí 20 triệu đồng. Căn nhà gốc xây năm 1982 của gia đình ông đã phải dỡ bỏ từ 5 năm trước do xuống cấp. Muốn con cháu nhớ về cội nguồn, ông bàn bạc cùng người thân và chốt phương án phục dựng, sau khi được bạn bè giới thiệu xưởng chế tác của anh Tuyền.

“Mô hình giúp tôi dễ dàng kể lại cho con cháu về không gian sống ngày xưa”, ông Hảo nói.

 

 

Chàng trai Ninh Bình ‘thu nhỏ’ nhà cổ Bắc Bộ để lưu giữ ký ức

Hiện xưởng chế tác của anh Tuyền có 10 nhân sự làm việc. Trong thời gian tới, người thợ 34 tuổi cho biết có kế hoạch thực hiện các tác phẩm mô phỏng những công trình di tích lịch sử và kiến trúc văn hóa tiêu biểu của Việt Nam.

“Tôi mong muốn dùng chính đôi tay này để lan tỏa mạnh mẽ giá trị văn hóa truyền thống đến mai sau”, chàng trai Ninh Bình nói.

Một số mô hình nhà cổ của anh Tuyền chế tác từ năm 2021 đến nay.

Quỳnh Nguyễn