10h30 hàng ngày, chị Hương, chủ một quán bán bún đậu ở phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám, cùng 4 người thân bắt đầu kê bàn, ghế đón khách. Từ ngày chính quyền siết quản lý vỉa hè, quán phải bớt đi hai chiếc bàn kê trước cửa, lượng khách giảm.

Sau thời gian lập lại trật tự đô thị, Hà Nội mới đây đề xuất cho thuê vỉa hè với mục đích kinh doanh, giá dao động 20.000-45.000 đồng mỗi m2 một tháng, tùy khu vực, vị trí.

Tuy nhiên, nhiều người mưu sinh trên vỉa hè như chị Hương bày tỏ lo ngại với đề xuất trên. “Quán chỉ bán khoảng hai tiếng mỗi ngày, đến 12h30 hầu như không còn khách, nên tôi thấy phải trả tiền thuê cả ngày là chưa phù hợp”, chị Hương nói, đồng thời đề xuất được “trả tiền thuê linh hoạt theo giờ”.

Cách đó vài trăm mét, chị Kha (chủ quán phở) vừa thu dọn bàn ghế để “chạy” đoàn kiểm tra. Dù vậy, chị ngần ngại nếu phải thuê vỉa hè, bởi mô hình quán ăn đòi hỏi diện tích thuê lớn, nhưng khách chỉ đến “ào ào” vài tiếng buổi sáng. “Nếu có chính sách tính phí theo giờ sử dụng của quán, tôi sẽ thuê”, chị nói.

Ngược lại, tại những điểm kinh doanh sầm uất, lượng khách ổn định, tiểu thương mong sớm được thuê vỉa hè, dù chỉ 1-2 m2. Trên các khu phố cổ phường Hoàn Kiếm, mặt bằng thường nhỏ. Vỉa hè là một phần “tài sản” hút thêm khách của chủ cửa hàng, cũng là “bộ mặt” của Thủ đô trong mắt du khách.

Kinh doanh gần Nhà thờ lớn, chị Hoàng Thị Hiếu, chủ cơ sở Hiếu Coffee số 2 Nhà Chung, cho biết sẵn sàng đầu tư bàn, ghế khang trang hơn, góp phần tạo cảnh quan cho điểm du lịch nổi tiếng của Hà Nội.

Các cửa hàng quanh đây, gồm quán chị, thường dùng ghế nhựa giá rẻ. Loại này tiện “chạy” đoàn kiểm tra, cũng dễ mua lại nếu bị tịch thu. Việc được sử dụng vỉa hè hợp pháp sẽ giúp họ an tâm đầu tư nhiều hơn vào cơ sở vật chất.

Tại phường Cầu Giấy, chị Hoa – chủ một tiệm bánh mì, cũng muốn trả phí thuê hơn chục m2 trước quán, dù khu vực này không có vỉa hè. Con ngõ hẹp từng là nơi “dạt” của cả chục hộ kinh doanh nhỏ lẻ từ vỉa hè ngoài phố, nay chỉ còn khoảng một nửa trụ lại.

“Tôi mong được thuê tại chỗ để duy trì lượng khách quen dồi dào, thay vì chuyển sang tuyến phố khác có vỉa hè rộng”, chị nói.

Các chuyên gia cho rằng đề xuất cho thuê vỉa hè là phù hợp với nhu cầu số đông, nhưng khâu thực thi cần được tính toán kỹ.

Theo dự thảo của Sở Xây dựng Hà Nội, hộ kinh doanh chỉ được thuê vỉa hè có trả phí khi ít nhất 50% hộ gia đình, kinh doanh có quyền sử dụng nhà ở đồng thuận. KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cho rằng tiêu chí này không phù hợp.

Theo ông, các hộ không nằm trên cùng mặt tiền, hoặc vị trí thuận lợi sát vỉa hè, không được hưởng lợi từ chính sách. Việc lấy ý kiến chung của số này sẽ tạo xung đột lợi ích không hợp lý, thay vì lập lại trật tự đô thị như kỳ vọng của cơ quan chức năng. “Đó là ranh giới rất mỏng manh giữa những tranh chấp hợp pháp và bất hợp pháp”, ông Ánh nói.

Tiêu chí này cũng khiến nhiều tiểu thương, doanh nghiệp lo việc thuê vỉa hè chỉ mang tính “hên xui”. Theo chủ một chuỗi dịch vụ ăn uống (F&B) tỷ lệ lớn người dân ủng hộ siết chặt vỉa hè sẽ gây bất lợi cho họ khi thành phố lấy ý kiến đồng thuận. Điều này sẽ là rào cản lớn, đặc biệt với các mô hình kinh doanh theo chuỗi, nhiều cửa hàng.

KTS Trần Huy Ánh lưu ý nếu việc cho thuê vỉa hè không được quản lý chặt, chính sách có nguy cơ biến tướng thành hợp thức hóa lấn chiếm vỉa hè, lòng đường.

Cùng quan điểm, PGS. TS Lưu Đức Hải, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, nhấn mạnh tính công bằng trong cho thuê vỉa hè. Ông khuyến nghị Hà Nội cần đấu giá công khai quyền thuê vỉa hè, hoặc ưu tiên cho những hộ kinh doanh lâu năm thuê tại chỗ. Việc này nhằm tránh tình trạng “độc quyền” vỉa hè, cơ chế xin – cho

Thành phố cũng cần có một bản đồ số chi tiết, xác định rõ khu vực vỉa hè nào đủ điều kiện cho thuê, đồng thời ứng dụng công nghệ quản lý, tránh tình trạng “thuê 1 m2 nhưng lấn gấp đôi”.

Với những người kinh doanh, tính ổn định chính sách được họ quan tâm hơn cả. Chủ một chuỗi F&B cho hay, sau khi thành phố siết quản lý vỉa hè, vài tháng trước họ vừa thay đổi chiến lược kinh doanh, chấp nhận thuê mặt bằng lớn hơn, dành chỗ tạo không gian mở.

Nếu đề xuất thu phí vỉa hè được áp dụng, họ buộc phải điều chỉnh lại chiến lược tìm mặt bằng cho quán. “Chính sách cần sự ổn định 3-5 năm, thay vì đảo ngược sau vài tháng”, ông góp ý.

Thủy Trương