Bộ Giáo dục Đại học, Khoa học, Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo Thái Lan (MHESI) cho biết, nước này đang thúc đẩy ứng dụng khoa học và công nghệ trong toàn bộ chuỗi cung ứng sầu riêng, từ phân loại, kiểm định chất lượng đến chế biến và bảo quản xuất khẩu.

Động thái này diễn ra khi Trung Quốc – thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất thế giới, ngày càng siết chặt kiểm tra chất lượng, dư lượng hóa chất và truy xuất nguồn gốc. Trong khi đó, cạnh tranh trong khu vực cũng gia tăng khi Việt Nam, Malaysia, Philippines và Campuchia đều mở rộng xuất khẩu sang thị trường này.

Số liệu từ Cơ quan Hải quan Trung Quốc cho thấy, trong 11 tháng năm 2025, nước này nhập khẩu 1,79 triệu tấn sầu riêng tươi trị giá 7,18 tỷ USD. Thái Lan vẫn là nhà cung cấp lớn nhất với 903.610 tấn, chiếm 50,39% thị phần, nhưng tỷ trọng đã giảm so với mức 52,04% cùng kỳ năm 2024. Trong khi đó, Việt Nam xuất khẩu sang nước này đạt 884.590 tấn, nâng thị phần lên 49,33%.

Cạnh tranh gia tăng tại thị trường Trung Quốc khiến các doanh nghiệp xuất khẩu Thái Lan đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm giảm hàng lỗi và giữ thị phần.

Năm nay, Bộ Nông nghiệp Thái Lan đặt mục tiêu xuất khẩu sầu riêng đạt hơn 150 tỷ baht (4,2 tỷ USD) và triển khai chính sách “4 không”, gồm không trái non, không sâu bệnh, không vi phạm quyền xuất khẩu và không tồn dư hóa chất.

Các doanh nghiệp đóng gói tại Thái Lan bắt đầu ứng dụng AI và hệ thống quét để kiểm tra độ chín, phát hiện sầu riêng non hoặc lỗi bên trong trước xuất khẩu thay cho cách phân loại thủ công.

Theo MHESI, công nghệ này giúp việc đánh giá chất lượng sầu riêng bớt phụ thuộc kinh nghiệm thủ công như “gõ trái”, thay bằng các tiêu chuẩn định lượng phục vụ xuất khẩu.

Song song đó, Thái Lan tăng cường ứng dụng công nghệ hạt nhân trong bảo quản và xử lý sau thu hoạch. Các liều tia X được kiểm soát được dùng để kéo dài thời gian bảo quản, làm chậm quá trình chín và xử lý sinh vật gây hại thuộc diện kiểm dịch, phục vụ các thị trường khó tính như Mỹ và Trung Quốc.

Ngoài tia X, MHESI cho biết, công nghệ chiếu xạ gamma xử lý ruồi đục quả đã được thí điểm tại Chanthaburi hơn 20 năm nhằm giảm sử dụng hóa chất và hạ chi phí cho nông dân.

Đặc biệt, theo Cổng thông tin Chính phủ Thái Lan, Cơ quan Phát triển Nghiên cứu Nông nghiệp Thái Lan (ARDA) đã phát triển máy “Durian CT-scan” tích hợp AI có khả năng phát hiện độ chín, trái non và sâu đục hạt chỉ trong 3 giây mỗi trái với độ chính xác khoảng 95%. Hệ thống có thể phân loại tới 1.200 trái mỗi giờ.

Công nghệ này được phát triển cùng Đại học Công nghệ Suranaree bằng cách cải tiến các máy CT-scan y tế đã ngừng sử dụng. Theo ARDA, chi phí thiết bị giảm từ khoảng 10 triệu baht xuống còn 2 triệu baht mỗi máy, giúp các cơ sở đóng gói tiết kiệm nhân công và tăng tốc độ xử lý hàng xuất khẩu.

Trước đó, Trung Quốc từng tăng cường kiểm tra chất Basic Yellow 2 trên sầu riêng nhập khẩu sau khi phát hiện một số lô hàng từ Thái Lan nhiễm chất nhuộm này. Thái Lan đã phải tiêu hủy nhiều lô hàng bị trả về và siết lại quy trình kiểm định nhằm duy trì niềm tin tại thị trường nhập khẩu lớn nhất thế giới.

Thi Hà (Theo The Nation Thailand, Thailand.go.th)