Tin giả tạo bằng AI bủa vây World Cup 2026

Sự phổ biến của AI khiến tin giả, ảnh, video bị chỉnh sửa liên quan đến World Cup 2026 lan tràn nhưng chưa có biện pháp đối phó hiệu quả.

Tuần trước, ảnh cầu thủ Kylian Mbappé của đội tuyển Pháp với mụn lạ ở dưới cằm được chia sẻ trên mạng xã hội X kèm câu hỏi: “Tên của căn bệnh xuất hiện ở cằm của Mbappé là gì?”. Nội dung nhanh chóng thu hút 5 triệu lượt xem. Nhiều tài khoản khác đăng lại, với một trong đó nhận tới 19 triệu lượt xem.

Trước đó, ngày 4/6, một ảnh chụp màn hình giao diện Eurosport lan truyền với nội dung Mbappé tiết lộ việc rời PSG đến Real Madrid năm 2024 “do có liên quan đến hành vi quấy rối của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron”.

Mbappé không phải là nạn nhân duy nhất của trò chế ảnh và video AI đang lan truyền trên X và Reddit. Ngày 14/6, một hình ảnh khác được xem hơn ba triệu lần trên X, cho thấy một người hâm mộ có khuôn mặt giống Adolf Hitler đang xem trận đấu giữa Đức và Curaçao (7-1). Ngày 17/6, ảnh mô tả Keir Starmer, cựu thủ tướng Anh vừa từ chức, và cựu phó thủ tướng Angela Rayner mặc áo đấu của Croatia, ăn mừng trong một quán bar.

Theo L’equipe (Pháp), những bức ảnh kể trên có điểm chung: do AI tạo ra, xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội nhưng không được dán nhãn cảnh báo nào khiến người xem nhầm lẫn. Họ thậm chí chia sẻ chúng, khiến vấn đề càng khó kiểm soát.

Với nội dung “Mbappé mọc mụn lạ”, nhiều bài viết từ các trang báo lớn phương Tây nhanh chóng xác thực tiền đạo này không gặp vấn đề sức khỏe. Dù vậy, bức ảnh cùng các thuyết âm mưu vẫn tiếp tục lan truyền trên mạng.

Trong khi đó, DW của Đức đã kiểm chứng ảnh về cổ động viên giống Hitler và khẳng định đó là giả. Thực tế, đây là ảnh chụp màn hình từ chương trình truyền hình phát sóng trận đấu, kèm theo dấu thời gian tương ứng với thời gian bù giờ của hiệp một.

Với tin giả liên quan đến Tổng thống Macron, Eurosport thậm chí “vô cùng kinh ngạc” khi kẻ đứng sau sao chép gần như hoàn hảo thiết kế đồ họa website và ảnh ký giả Martin Mosnier, khiến trang phải lập tức ra thông báo đính chính.

“Cách thức thực hiện vô cùng thuyết phục. Đáng sợ là người không quen thuộc với phong cách biên tập của chúng tôi có thể dễ dàng mắc bẫy”, Mosnier lo lắng. “Hiện mọi thứ vẫn có thể phân biệt. Nhưng vài tháng, vài năm nữa, nếu những bài báo giả mạo do AI tạo ra xuất hiện với tần suất cao, chúng ta không thể dành toàn bộ thời gian để truy tìm và đưa ra lời phủ nhận. Đó là điều thực sự khiến tôi sợ hãi”.

Vấn đề được đánh giá ngày càng nghiêm trọng khi các nền tảng chưa đưa ra cơ chế xử lý nhanh với nội dung AI. Trong khi đó, tính năng báo cáo vi phạm chưa đủ để gỡ bỏ do phải chứng minh nội dung đó mang tính phỉ báng, phân biệt đối xử hoặc vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng.

“Ngay khi ghi nhận hình ảnh không phản ánh đúng thực tế, làm tổn hại đến hình ảnh cầu thủ hoặc thành viên ban huấn luyện, chúng tôi sẽ chuyển tiếp đến các nền tảng”, Liên đoàn Bóng đá Pháp (FFF) cho biết. “Thật không may, chúng tôi phụ thuộc vào thiện chí của họ trong việc giải quyết vấn đề. Chẳng hạn, X hoàn toàn không hợp tác”.

Một số nội dung cần cơ chế xác thực bên thứ ba. Ví dụ, cuối tháng trước, mạng xã hội lan truyền video deepfake về một cổ động viên trong trận đấu giữa Brazil và Morocco nhìn chằm chằm vào ngực của một nữ khán giả. Hình ảnh thu hút hàng triệu lượt xem và chia sẻ. Tuy nhiên, dịch vụ kiểm chứng thông tin Faky (RTBF) chỉ ra, có những dấu hiệu cho thấy video không phải là thật, như đồng hồ trận đấu “đứng yên”, logo ESPN xuất hiện dù trận đấu không được phát sóng trên kênh thể thao này. Phần bình luận có giọng nói robot đặc trưng của âm thanh do AI tạo ra.

GS Gabriel Turinici tại Đại học Paris Dauphine, chuyên nghiên cứu các vấn đề kỹ thuật số và AI tạo sinh, cho biết không ngạc nhiên trước quy mô của hiện tượng xung quanh World Cup 2026 khi các công cụ trí AI tạo nội dung ngày càng hoàn thiện. Theo ông, mục tiêu cuối cùng của hầu hết kẻ lan truyền tin giả là kiếm tiền.

“Bất cứ điều gì thu hút sự chú ý của công chúng đều có thể dẫn đến nội dung giả mạo”, Turinici nói với L’equipe. “Trong 90%, ảnh và video bị chỉnh sửa chỉ có mục đích thương mại: kiếm tiền từ sự chú ý của mọi người, quảng cáo, lấy doanh thu từ các lượt nhấp chuột. Trong ‘trò chơi’ này, bất cứ điều gì gây lo lắng hoặc đề cập đến bạo lực, khiêu dâm đều gây xôn xao”.

Bên cạnh RTBF, các công ty như NewsGuard của Mỹ cũng chuyên về săn lùng tin giả, hoặc OpenAI cho phép người dùng xác minh nội dung có được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo hay không, theo Brussels Times. Tuy nhiên, Turinici đánh giá kẻ đứng sau thậm chí không cần cố làm cho nội dung giống thật. “Số lượng nhấp chuột là đủ để thỏa mãn chúng”, ông nói.

Theo Turinici, việc để mỗi người tự trang bị kỹ năng phát hiện là điều không thể. Ông đề xuất các mô hình trí tuệ nhân tạo phải có cơ chế để thể hiện ảnh, video do chúng tạo ra. “Nhưng hiện tại, không phải tất cả công cụ đều làm thế”, ông cho biết.

Bảo Lâm tổng hợp

• Cảm biến bóng hoạt động thế nào trong tình huống hủy bàn gỡ của Croatia
  

  
  
  

• Trận thắng tại World Cup của Mexico khiến mặt đất rung chuyển
  

  
  
  

• Video truyền trực tiếp từ World Cup 2026 đến khán giả thế nào
  

  
  
  

• Lenovo: ‘Chúng tôi được giao nhiệm vụ chưa có tiền lệ tại World Cup’
  

  
  
  

• Thủ môn 40 tuổi thu hút 17 triệu lượt theo dõi sau ba tuần