Người Việt đầu tiên diễn thuyết ở lễ tốt nghiệp trường Máy tính số 1 châu Á

TS Lương Minh Thắng, giám đốc nghiên cứu của GoogleDeepmind, là người Việt đầu tiên phát biểu tại lễ tốt nghiệp ở trường Máy tính, Đại học Quốc gia Singapore, trong 50 năm qua.

“Tôi vẫn nhớ rất rõ cảm giác ngày đầu tiên bước vào trường”, anh Thắng mở đầu bài phát biểu trước các tân thạc sĩ trường Máy tính, Đại học Quốc gia Singapore (NUS), hôm 10/7.

Anh nhớ lần đầu thấy những chiếc máy bán hàng tự động, những giảng đường có điều hòa, và cả lần đầu được làm nghiên cứu trong chương trình đặc biệt ở đây. Từ những bước đi đầu tiên trong lĩnh vực truy hồi thông tin, anh Thắng tiếp cận dịch máy – nền tảng mở ra con đường sự nghiệp sau này.

Những hành trình của anh Thắng không chỉ toàn những bước chuyển tiếp suôn sẻ. Năm 2009, sau hai năm miệt mài nghiên cứu nhưng chưa có bài báo nào được công bố, Thắng phân vân nộp hồ sơ làm tiến sĩ. Thầy hướng dẫn khi đó khuyên anh ở lại làm trợ lý nghiên cứu, vì đánh giá anh khó có cơ hội được nhận vào những trường hàng đầu.

“Tạm dừng việc học lên cao khiến tôi có cảm giác mình đang tụt lại phía sau, bởi tất cả bạn bè đều chuẩn bị học tiếp. Nhưng tôi đã nghe lời thầy”, anh Thắng nói.

Chỉ một năm sau, anh có 4 bài báo được chấp nhận công bố, mở toang cánh cửa đến với chương trình tiến sĩ tại Đại học Stanford, Mỹ, trước khi gia nhập Google vào năm 2016.

Năm 2023, khi làn sóng AI tạo sinh bùng nổ, anh thành lập nhóm Superhuman Reasoning với mục tiêu phát triển hệ thống AI có khả năng giải các bài toán Olympic Toán quốc tế (IMO) – điều mà nhiều người cho là viển vông.

Hai năm sau, các hệ thống AlphaGeometry, AlphaProof và Gemini Deep Think đã lần lượt đạt trình độ của huy chương bạc và vàng IMO. Thành tựu đó giúp anh Thắng lần đầu đặt chân tới kỳ thi này – giấc mơ mà anh đã bỏ lỡ hai thập kỷ trước – với vai trò là nhà nghiên cứu đứng sau các hệ thống AI nói trên.

Khép lại bài phát biểu, TS Thắng nhắn nhủ các tân thạc sĩ kiên nhẫn, không nên đánh đổi nền tảng chỉ để thành công sớm hơn vài tháng hay vài năm. Họ cũng nên tham vọng theo đuổi những bài toán lớn thay vì chỉ chọn những mục tiêu dễ dàng, dù người khác cho rằng đó là điều không tưởng.

“Cuối cùng, công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đặt con người ở vị trí trung tâm, giúp cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn”, anh nói.

GS Min-Yen Kan, Phó hiệu trưởng phụ trách chương trình đại học của trường Máy tính NUS, là người từng dìu dắt anh Thắng. Ông chia sẻ rằng nhớ nhất ở học trò cũ là sự quyết đoán trong nghiên cứu.

Điều khiến ông nhớ nhất ở học trò cũ là sự quyết đoán trong nghiên cứu. Sau năm đầu làm về lyric alignment – một hướng của xử lý ngôn ngữ tự nhiên – Thắng quyết định chuyển sang nghiên cứu dịch máy.

“Đó là một quyết định rất sáng suốt”, ông nhận xét.

Vị giáo sư cho hay cơ chế Luong Attention, một trong những kỹ thuật học sâu nổi tiếng mà anh Thắng phát triển, đã góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi Google Dịch, từ hệ thống dựa trên các quy tắc sang dịch máy bằng mạng nơ-ron, tạo ra các bản dịch tự nhiên hơn cho hàng triệu người dùng.

Đây cũng là lý do anh được trường mời chia sẻ và truyền cảm hứng cho các tân thạc sĩ trong ngày họ tốt nghiệp. Theo GS Min-Yen Kan, TS Thắng là người Việt đầu tiên mà trường mời phát biểu ở sự kiện này.

Anh Thắng là cựu học sinh chuyên Toán của trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP HCM. Hiện anh là giám đốc nghiên cứu tại Google DeepMind.

Trường Máy tính của NUS ra đời năm 1975, hiện đứng thứ ba thế giới về Khoa học dữ liệu và AI; thứ 4 về Khoa học máy tính trên bảng xếp hạng đại học theo nhóm ngành của QS 2026. Tính riêng ở khu vực châu Á, ngôi trường này đứng đầu ở cả hai lĩnh vực nói trên.

Khánh Linh