Người Việt đối mặt ‘sống thọ, nhiều bệnh’

Tuổi thọ tăng nhờ những tiến bộ y khoa, nhưng người Việt đang nhiều năm sống chung với các bệnh mạn tính và yếu tố nguy cơ phổ biến.

Tại chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ngày 23/8, ThS.BS.CK2 Trần Thị Anh Tường, Trưởng khoa Dinh dưỡng Tiết chế, Bệnh viện Ung Bướu TP HCM, chỉ ra một nghịch lý: tiến bộ y khoa giúp tỷ lệ tử vong giảm, con người sống sót lâu hơn, nhưng tỷ lệ mắc bệnh và các yếu tố nguy cơ lại tăng.

Theo Dữ liệu dân cư quốc gia, Việt Nam có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, chiếm trên 16% dân số, tốc độ già hóa thuộc nhóm nhanh nhất thế giới. Bộ Y tế ghi nhận người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh mạn tính, làm gia tăng nhu cầu chăm sóc và chi phí điều trị.

“Chúng ta sống lâu hơn nhưng sống không khỏe”, bác sĩ Tường nói.

Bên cạnh các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, người cao tuổi còn đối mặt với suy dinh dưỡng và suy giảm khối cơ (sarcopenia). Khối cơ không chỉ giúp vận động, giữ thăng bằng mà còn tham gia chuyển hóa năng lượng, điều hòa đường huyết và hỗ trợ miễn dịch.

Khi khối cơ suy giảm, người cao tuổi dễ mệt mỏi, chán ăn, mất thăng bằng, té ngã và giảm khả năng tự chăm sóc. Theo bác sĩ Tường, 14-32% người cao tuổi Việt Nam bị suy giảm khối cơ, tỷ lệ này lên hơn 54% ở nhóm trên 80 tuổi. Nhiều gia đình cho rằng người lớn tuổi mệt mỏi là do bệnh nền, trong khi một phần nguyên nhân có thể đến từ ăn uống không đủ và suy giảm khối cơ.

Để hạn chế tình trạng này, bác sĩ Tường đưa ra nguyên tắc “tĩnh tại thì teo, tập tành thì to”. Người cao tuổi cần duy trì vận động phù hợp với thể trạng, đồng thời bảo đảm đủ năng lượng và protein, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Khẩu phần nên đa dạng, ưu tiên đạm chất lượng cao từ trứng, sữa, thịt cá kết hợp đạm thực vật, đồng thời uống đủ nước.

Với người gặp khó khăn trong ăn uống hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng, bác sĩ khuyến cáo đánh giá nhu cầu dinh dưỡng để có biện pháp bổ sung phù hợp, có thể lưu ý các dưỡng chất như HMB và EPA nhằm hỗ trợ duy trì khối cơ. Việc chăm sóc cũng cần chú trọng sức khỏe tinh thần. Con cháu nên tạo không khí thoải mái trong bữa ăn thay vì ép ăn. Những bữa cơm gia đình giúp người lớn tuổi ăn ngon miệng hơn và duy trì kết nối xã hội.

Dưới góc độ quản lý, TS.BS Lê Thái Hà, Phó cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cho biết Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị xác định yêu cầu đổi mới tư duy chăm sóc sức khỏe, lấy y tế dự phòng làm trọng tâm, chủ động phát hiện sớm nguy cơ thay vì “có bệnh mới đi khám”. Với người cao tuổi, khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc sớm và quản lý bệnh mạn tính có ý nghĩa quan trọng.

Để sống thọ nhưng vẫn khỏe, Cục Phòng bệnh khuyến cáo người cao tuổi duy trì vận động phù hợp, ăn uống cân đối, giảm muối, đường và chất béo không lành mạnh. Không hút thuốc, hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc và giữ tinh thần lạc quan. Người bệnh cần dùng thuốc theo hướng dẫn của nhân viên y tế và đi khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại Công viên Tao Đàn (TP HCM) ngày 23/8 khám sức khỏe miễn phí cho hơn 1.000 người, trong khuôn khổ sáng kiến “Vì một Việt Nam khỏe mạnh hơn” do Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam phối hợp các đơn vị triển khai từ đầu năm 2026. Hoạt động hướng tới chăm sóc sức khỏe dự phòng tại cộng đồng và lan tỏa thông điệp mùa Vu Lan về chủ động chăm sóc dinh dưỡng, phòng bệnh, duy trì lối sống năng động cho cha mẹ.

Lê Phương