Lý do ‘Trăm năm cô đơn’ khó chuyển thành phim

Đưa “Trăm năm cô đơn” lên màn ảnh là thách thức của nhà làm phim bởi tiểu thuyết có cấu trúc thời gian phức tạp, đậm màu hiện thực huyền ảo.

Tác phẩm của nhà văn Gabriel García Márquez xuất bản năm 1967, kể về câu chuyện gia đình Buendía qua bảy thế hệ tại vùng đất Macondo. Tác phẩm bán hơn 50 triệu bản, được dịch sang hơn 40 ngôn ngữ và trở thành một trong những tiểu thuyết nổi tiếng nhất của văn học Mỹ Latin. Tuy nhiên, suốt nhiều thập niên, tác phẩm không được chuyển thể thành phim do tác giả không đồng ý chuyển thể tác phẩm.

Theo Independent, khi nhà sản xuất Harvey Weinstein ngỏ ý mua bản quyền, García Márquez đưa ra điều kiện toàn bộ tác phẩm được chuyển thể nhưng mỗi năm chỉ phát hành hai phút phim, kéo dài trong 100 năm. Sau khi nhà văn qua đời năm 2014, gia đình ông ủng hộ việc chuyển thể. Netflix sau đó phát triển tác phẩm thành series bằng tiếng Tây Ban Nha, quay hoàn toàn tại Colombia, với hai con trai của García Márquez là Rodrigo García và Gonzalo García Barcha tham gia vai trò nhà sản xuất điều hành.

 

 

Trailer series ‘Trăm năm cô đơn’

Tuy nhiên, việc chuyển thể Trăm năm cô đơn không dễ dàng bởi cấu trúc thời gian phức tạp và những vòng lặp định mệnh xuyên suốt. Câu chuyện liên tục đan xen giữa quá khứ, hiện tại và tương lai, khiến các sự kiện không diễn ra theo trình tự tuyến tính. Những biến cố, tính cách và số phận của dòng họ Buendía cũng lặp lại qua nhiều thế hệ, tạo cảm giác lịch sử gia tộc như xoay vòng, không thể thoát khỏi những bi kịch đã được định sẵn.

Trong tiểu thuyết, cách kể phi tuyến tính giúp García Márquez khắc họa ý niệm về thời gian và số phận, để người đọc tự liên hệ và chiêm nghiệm. Nhưng khi đưa câu chuyện vào phim, các sự kiện cần được sắp xếp theo mạch kể rõ ràng. Vì vậy, đội ngũ biên kịch cân đối sao cho nội dung dễ hiểu, đồng thời giữ được cảm giác về những số phận lặp lại qua nhiều thế hệ.

Khối lượng nhân vật cũng đặt ra trở ngại lớn. Tiểu thuyết gốc trải dài qua bảy thế hệ của dòng họ Buendía, với hệ thống nhân vật chính và phụ có vai trò quan trọng lên tới khoảng 50 người. Khi tiếp cận tác phẩm dưới dạng văn bản, độc giả có thể chủ động dừng lại, ngẫm nghĩ hoặc lật lại sơ đồ gia phả để tra cứu. Nhưng trên màn ảnh, người xem không có đủ thời gian để phân biệt. Việc xuất hiện hàng loạt nhân vật trùng tên cũng gây bối rối. Do đó, các nhà làm phim phải cân nhắc tuyến nhân vật nào cần được giữ lại, tuyến nào có thể rút gọn để câu chuyện không trở nên quá tải.

Đặc trưng nổi bật của tác phẩm là chủ nghĩa hiện thực huyền ảo, nhưng đây cũng là thách thức lớn. Những chi tiết như người chết trở về trò chuyện, cơn mưa hoa vàng hay người đẹp bay lên trời được García Márquez kể bằng giọng văn bình thản, khiến điều phi thường hiện diện như một phần tự nhiên của đời sống. Khi lên phim, những hình ảnh vốn được mỗi người đọc hình dung theo cách riêng phải được cụ thể hóa. Nếu nhấn quá mạnh yếu tố kỳ ảo, câu chuyện dễ trở thành một tác phẩm giả tưởng thông thường. Ngược lại, giải thích quá rõ những điều vốn được để ngỏ sẽ làm mất đi vẻ mơ hồ, chất thơ của nguyên tác.

Vấn đề còn nằm ở sự khác biệt giữa văn học và điện ảnh. Ngôn từ giàu chất thi ca của García Márquez, cùng những biểu tượng như cái đuôi lợn hay bản viết của Melquíades, cần khoảng lặng để người đọc suy ngẫm và kết nối. Trong khi đó, điện ảnh vận hành theo dòng kể liên tục, khiến những lớp nghĩa ấy khó được truyền tải trọn vẹn.

Những giới hạn khi cải biên Trăm năm cô đơn bộc lộ rõ ở phần hai series. Mạch truyện ngày càng phức tạp, trong khi các nhân vật có tên và quan hệ tương đồng liên tục xuất hiện, khiến những khán giả chưa đọc tiểu thuyết khó theo dõi.

 

 

Trailer phần hai ‘Trăm năm cô đơn’ của Netflix

Dù không thể tái hiện hết sức mạnh của ngôn ngữ văn chương trong Trăm năm cô đơn, việc Netflix sản xuất series là nỗ lực đáng ghi nhận. Tờ Washington Post nhận xét tác phẩm có quy mô đồ sộ, còn The Atlantic đánh giá dự án truyền tải phần nào sức ám ảnh và vẻ kỳ diệu mà độc giả của García Márquez mong đợi. Việc ghi hình tại Colombia và sử dụng tiếng Tây Ban Nha giúp series giữ lại bối cảnh, ngôn ngữ và bản sắc văn hóa Mỹ Latin của nguyên tác.

Một trong những điểm sáng trong cách kể là việc đặt Úrsula Iguarán ở vị trí trung tâm. Bà chứng kiến những biến động của gia đình Buendía và thị trấn qua nhiều thế hệ, qua kết nối các tuyến truyện và nhân vật. Nhờ đó, mạch truyện trở nên rõ ràng hơn, giúp khán giả tiếp cận thế giới Macondo.

Macondo có lẽ luôn mang một phần đời sống riêng trong trí tưởng tượng của độc giả. Dù vậy, các nhà làm phim đã đưa thế giới ấy lên màn ảnh với quy mô lớn, biến tác phẩm từng được xem là gần như bất khả thi để dựng thành hình ảnh cụ thể. Series có thể chưa truyền tải hết chất riêng trong cách kể chuyện của Márquez nhưng đã đem thế giới Macondo đến gần hơn với khán giả.

Trà Minh (theo Washington Post, The Atlantic, The Independent)