‘Con đường tơ lụa’ trên băng

Khí hậu nóng lên và tình trạng thiếu hụt băng trên biển mùa hè mở đường cho các tàu chở hàng đi qua Bắc Cực, điều bất khả thi cách đây vài thập kỷ.

Theo Guardian, tuyến đường biển phương Bắc (NSR) dài khoảng 5.600 km, chạy từ eo biển Kara (giữa biển Barents và biển Kara) đến eo biển Bering (nối với Thái Bình Dương). NSR cắt ngang qua Vòng Bắc Cực dọc theo bờ biển phía bắc nước Nga, chỉ có thể đi qua vào những tháng ấm áp trong năm, nhưng thời gian này đang kéo dài hơn do băng biển mùa hè thu hẹp.

Do ngắn hơn từ 30% đến 40% so với tuyến đường truyền thống đi qua kênh đào Suez, NSR giúp các tàu hàng từ những nước Đông Á như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản tiết kiệm khoảng 10-14 ngày khi đi đến châu Âu. Đặc biệt, Trung Quốc coi tuyến đường này như lựa chọn thay thế nhằm tránh một số điểm nóng ở Trung Đông như xung đột ở eo biển Hormuz.

Sau chuyến đi thử nghiệm duy nhất vào năm 2025, công ty vận tải Sea Legend đã triển khai dịch vụ chở container thường xuyên qua NSR. Hành trình trực tiếp từ Ninh Ba – Chu Sơn đến cảng Felixstowe ở Anh chỉ mất 18 ngày so với hơn 40 ngày nếu đi qua kênh đào Suez. Đây là dịch vụ vận tải hàng hóa thương mại thường xuyên duy nhất trên tuyến đường này hiện nay.

Các chuyên gia cho biết “Con đường tơ lụa” trên băng rất lý tưởng cho hàng hóa nhạy cảm với nhiệt độ, bao gồm ôtô điện, pin lithium và sản phẩm năng lượng mặt trời, những lĩnh vực mà Trung Quốc đã trở thành nhà xuất khẩu hàng đầu thế giới. Động thái này cũng là minh chứng cho quan hệ hợp tác kinh tế ngày càng tăng giữa Nga và Trung Quốc. Trung Quốc sử dụng NSR để vận chuyển hàng hóa đến châu Âu, trong khi Nga sử dụng tuyến đường để cung cấp dầu cho châu Á.

Theo Trung tâm Dữ liệu Băng tuyết Quốc gia Mỹ (NSIDC), 17 mùa hè có diện tích băng biển thấp nhất trong lịch sử đã xảy ra trong 20 năm qua. Trong khi đó, dữ liệu từ NASA cho thấy diện tích băng biển Bắc Cực đang thu hẹp khoảng 12% mỗi thập kỷ. Anastasios Leonburg, một chuyên gia tư vấn rủi ro hàng hải cho công ty bảo hiểm Allianz Commercial, nhấn mạnh việc giảm diện tích băng biển chắc chắn sẽ dẫn đến gia tăng lượng tàu vận chuyển dọc theo NSR trong các tháng mùa hè.

Sci News cho biết việc mở rộng vận tải biển ở Bắc Cực đang làm dấy lên những lo ngại về môi trường. Một số công ty vận tải biển bị chỉ trích vì vận hành tàu sử dụng dầu nhiên liệu nặng (HFO) bị cấm ở Bắc Cực từ năm 2024. Theo báo cáo năm 2025 của Quỹ Môi trường Bellona, tràn dầu gây ra nguy hiểm lớn ở Bắc Cực vì HFO dày hơn các nhiên liệu khác, khiến việc xử lý trở nên khó khăn. Dầu cũng phân hủy chậm hơn trong thời tiết lạnh và gần như không thể loại bỏ khi mắc kẹt trong băng. Báo cáo của họ chỉ ra Nga hoàn toàn chưa chuẩn bị để đối phó với thảm họa như vậy. Vị trí xa xôi của NSR có nghĩa đội khắc phục có thể mất nhiều tuần để đến địa điểm tràn dầu.

Bellona cũng cảnh báo về nguy cơ gắn liền với carbon đen, một trong những khí thải từ HFO, có khả năng hấp thụ bức xạ mặt trời mạnh mẽ. Carbon đen có thể giảm độ phản xạ của khu vực Bắc Cực, khiến nơi đây hấp thụ nhiều ánh sáng Mặt Trời hơn đồng thời giữ nhiệt, khiến hiện tượng ấm lên toàn cầu trầm trọng hơn.

An Khang tổng hợp