Muôn kiểu xoay xở để con có sách giáo khoa đến trường

Không mua đủ sách dù năm học đã bắt đầu, nhiều phụ huynh phải nhờ người thân ở thành phố lớn tìm hộ, in màu, photo, thậm chí chép tay bài tập để con kịp học.

Chiều 10/9, sau gần một tuần bước vào năm học mới, chị Thu Thảo ở Cầu Giấy, Hà Nội, vẫn đi tìm sách giáo khoa gửi về quê cho cháu.

Tại một nhà sách, chị gặp hơn chục phụ huynh cũng đang lùng mua sách giáo khoa. Trên kệ, sách mỗi khối chỉ còn vài loại, có cuốn còn tập 2, hết tập 1. Cửa hàng đặt biển thông báo: “Hiện SGK chỉ còn trên kệ, không thấy sách đồng nghĩa hết hàng”.

Không tìm được ở Hà Nội, gia đình chị Thảo nhờ người thân tại các tỉnh khác, thậm chí đăng tin nhờ mạng xã hội, nhưng vẫn thiếu 4 cuốn.

“Năm nay nhà giàu cũng khóc vì có tiền cũng không mua được sách giáo khoa”, chị nói. Trong lúc chờ, chị khuyên người thân photocopy những trang cháu cần học trong tháng 9 để dùng tạm.

Tương tự, chị Lê Hương, 30 tuổi, cho biết đã đăng ký mua sách tại trường nhưng đến 31/8 nhận thông báo không có hàng. Chị đi khắp các cửa hàng nhưng không nơi nào đủ bộ. Vừa nhặt những quyển lẻ trên kệ, chị vừa photo thêm 8 cuốn với giá 240.000 đồng. Bìa photo không chắc chắn, chị mới bọc đã bong mép. “Tâm thế đi học của con không trọn vẹn với bộ sách tạm bợ này”, chị nói.

Ngày 6/9, trước buổi học đầu tiên, chị Hồng Nhung, 28 tuổi, ở Hà Tĩnh, chi 200.000 đồng in màu hai cuốn vở bài tập Tiếng Việt và Toán, gấp khoảng 6 lần giá bìa. Trước đó, chị đã đăng mạng xã hội và đi 4 hiệu sách trong xã nhưng không có. Muốn con đủ tài liệu, chị mang bản PDF đi in màu thay vì photo đen trắng.

Ở Thanh Hóa, chị Bùi Thị Thủy, 34 tuổi, chọn cách chép bài tập từ sách ra vở cho con. “Chữ mẹ xấu nên phải ngồi cạnh vừa dịch, vừa hướng dẫn con học”, chị kể.

Năm học 2026-2027 là năm đầu tiên học sinh cả nước sử dụng thống nhất bộ sách giáo khoa Kết nối tri thức với cuộc sống, thay vì nhiều bộ như trước. Theo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, đến ngày 9/9, đơn vị đã phát hành hơn 235 triệu bản sách giáo khoa và 84 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo. Nhà xuất bản cho rằng tình trạng thiếu cục bộ liên quan đến gián đoạn kênh đăng ký mua bán tại các cơ sở giáo dục cùng một số vướng mắc trong lộ trình và vận hành.

TS Lã Linh Nga, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Khoa học Tâm lý – Giáo dục (Hà Nội), nhận định việc phụ huynh mất thời gian, công sức và tiền bạc cho một nhu cầu học tập cơ bản dẫn đến tâm lý bức xúc là dễ hiểu.

Ông Lê Hoàng Phong, nghiên cứu sinh ngành giáo dục tại University College London (Anh), cho rằng sách giáo khoa giúp học sinh tổ chức việc học. Có sách, học sinh biết mình đang học gì, đã đến đâu, có thể đọc trước, xem lại phần chưa hiểu và chuẩn bị bài tiếp theo. Những việc nhỏ này, theo ông Phong, là nền tảng của khả năng tự học.

“Sách giáo khoa không tự tạo ra việc học tốt, nhưng thiếu một nguồn học liệu ổn định có thể khiến việc học của trẻ phụ thuộc nhiều hơn vào giáo viên và những gì diễn ra trong từng tiết học”, ông nói.

Tuy nhiên ông Phong cho rằng chưa thể khẳng định việc thiếu sách giáo khoa trong vài ngày đầu năm học làm giảm kết quả học tập lâu dài bởi tác động phụ thuộc vào thời gian, cách giáo viên ứng phó và nguồn tài liệu thay thế. Tuy nhiên, với học sinh nhỏ tuổi, thiếu sách tạo cảm giác bất lợi ngay đầu năm. Việc một số trẻ có sách, trong khi số khác phải chờ mượn hoặc dùng bản photo sẽ tạo ra khoảng cách về cơ hội tiếp thu bài giảng.

Đáng lo hơn là “vòng lặp bất lợi”: học sinh bỏ lỡ kiến thức, khó hiểu bài mới, giảm tự tin rồi ít tham gia học tập. Vì vậy, khi sách được bổ sung, khoảng cách chưa chắc lập tức biến mất.

Trong cùng một lớp, ông Phong cho rằng việc một số trẻ có sách để đọc trước, ghi chú, ôn bài, trong khi số khác phải chờ, mượn hoặc dùng bản photo cũng tạo ra chênh lệch về cơ hội học tập.

Tại cuộc họp chiều 9/9, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu đánh giá việc học sinh chưa đủ sách cho thấy bất cập trong dự báo nhu cầu, dự trữ và phân phối. Ông yêu cầu việc cung ứng sách giáo khoa phải được quản lý như một mặt hàng thiết yếu, không đặt nặng lợi nhuận và bảo đảm đủ sách cho học sinh.

Trả lời VnExpress chiều 6/9, đại diện Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết đơn vị cung ứng đủ sách về cho các trường đăng ký mua trước 14/8, những trường đăng ký sau sẽ có muộn hơn, đảm bảo giữa tháng 9 sẽ đủ.

Chuyên gia Lã Linh Nga khuyên phụ huynh không nên truyền sự sốt ruột sang con, đặc biệt với học sinh tiểu học. Với học sinh lớn hơn, gia đình có thể tạm dùng sách điện tử hoặc tài liệu thay thế, đồng thời trao đổi với nhà trường để biết thời điểm có sách và phương án hỗ trợ.

“Khi biết vấn đề sẽ được giải quyết như thế nào và vào thời điểm nào, phụ huynh sẽ bình tĩnh hơn”, bà Nga nói.

Ngân Nga