Lối sống ‘làm một, nghỉ ba’ của giới trẻ

Thất nghiệp, mất chỗ dựa và cạn tiền, một số người trẻ Trung Quốc sống bằng việc làm thời vụ, ngủ ở nơi công cộng, làm một ngày rồi nghỉ ba ngày.

Rạng sáng, Guo Zihao, 29 tuổi, tỉnh dậy trong một quán bi-a mở cửa 24 giờ ở Thâm Quyến. Suốt nhiều tháng, những địa điểm mở xuyên đêm trở thành chỗ ngủ của anh. Có lúc, tài sản của Guo chỉ còn khoảng 20 tệ (hơn 70.000 đồng). “Cảnh túng thiếu chỉ là một phần. Điều mệt mỏi hơn là cảm giác bị giày vò từng phút, từng giây”, anh nói.

Guo lớn lên trong gia đình khá giả ở tỉnh Hồ Nam, tốt nghiệp đại học ngành kinh tế. Biến cố xảy ra khi một người thân qua đời, cùng lúc khoản đầu tư cá nhân thất bại khiến anh mất nguồn thu. Guo bám trụ bằng nghề giao đồ ăn, bán hàng, lao động chân tay, nhưng không công việc nào kéo dài. Anh dần cắt liên lạc với bạn bè vì sợ bị đánh giá.

Hoàn cảnh của Guo được mạng xã hội Trung Quốc gọi là “guabi” (treo tường). Ban đầu “guabi” ám chỉ những đồ vật vô dụng treo trên tường. Hiện nay, từ khóa này ám chỉ tầng lớp thanh niên sống thoi thóp bằng mức thu nhập tối thiểu.

Hiện tượng trên mang nhiều nét tương đồng với khái niệm “Các vị thần Tam Hòa” (Sanhe Gods) từng gây bão mạng năm 2018. Cụm từ này nhắm tới nhóm công nhân nhập cư trẻ tuổi quanh chợ việc làm Tam Hòa (Thâm Quyến) sống sót nhờ bám víu các công việc công nhật. Nhóm người này tôn thờ phương châm “làm một ngày, nằm thẳng ba ngày”.

Cộng đồng mạng tin nguồn gốc thuật ngữ “guabi” xuất phát từ tiếng lóng của giới công nhân Tam Hòa. Thực tế, chân dung “thanh niên treo tường” tại Trung Quốc đang dần thay đổi. Trào lưu này lan rộng sang tầng lớp trí thức. Hàng loạt sinh viên tốt nghiệp đại học nhanh chóng gia nhập nhóm “treo tường” ngay lúc mất hệ thống hỗ trợ sinh tồn. Họ nhận các công việc trả lương theo ngày. Khi kiếm đủ tiền ăn và thuê chỗ ngủ trong vài hôm, họ ngừng làm cho đến lúc tiền cạn. Châm ngôn của nhóm là “làm một ngày, nằm ba ngày”.

Giữa tháng 3, một quán Internet tại tỉnh Quý Châu với giá thuê máy tính khoảng 7 tệ một giờ trở thành nơi trú ngụ của nhóm người này. Khách hàng biến chiếc ghế trước màn hình thành nơi giải trí lẫn chỗ ngủ.

Trong số đó có người đàn ông 28 tuổi biệt danh Râu Nhỏ. Anh cho biết hôn nhân tan vỡ vì vợ thua bạc hơn 200.000 NDT. Sau khi đòi lại một phần tiền sính lễ, anh bị gia đình đuổi khỏi nhà. Râu Nhỏ hủy số điện thoại, cắt liên lạc người quen và chuyển vào sống hẳn trong quán Internet. Nhiều người khác lang thang ở công viên, nhà ga, kiếm tiền lẻ từ việc giao hàng hoặc phát trực tiếp.

Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, tỷ lệ thất nghiệp thành thị của nhóm 16-24 tuổi (không tính sinh viên) trong tháng 8 đã tăng từ 17,9% lên 18,9%. Tỷ lệ ở nhóm 25-29 tuổi cũng tăng lên 7,5%.

Truyền thông Trung Quốc chỉ ra nhiều nguyên nhân dẫn tới lối sống “treo tường”. Nhiều thanh niên dành cả ngày lang thang phố xá, ngủ nơi công cộng, kiếm tiền lẻ qua phát trực tiếp. Nhóm khác chật vật chiến đấu cùng các vấn đề tâm lý hoặc chứng nghiện ngập.

Đối với Guo, “treo tường” mang tính ép buộc. Anh trượt dài vào vũng lầy này một cách vô thức. Chạm đáy khủng hoảng, Guo đối mặt chứng trầm cảm, sụt 20 kg, liên tục khó thở. Áp lực tội lỗi với gia đình thúc đẩy ý định tự tử xuất hiện nhiều lần. Hình bóng cậu con trai một tuổi trở thành phao cứu sinh níu giữ mạng sống cho anh.

Xã hội hoàn toàn thiếu vắng các giải pháp chung giúp nhóm thanh niên này tái hòa nhập. Giới chuyên gia xã hội học đề xuất các biện pháp hỗ trợ thiết thực từ việc làm đến môi trường mạng lành mạnh.

Với Guo, bước ngoặt đến vào tháng 8 khi hai người bạn cũ chủ động hỗ trợ tài chính, giúp anh tìm công việc mới. Hiện cuộc sống của Guo dần ổn định. Anh kể lại câu chuyện với mong muốn những người cùng hoàn cảnh không bị xã hội gắn mác là lười biếng.

Ngọc Ngân – Quỳnh Nguyễn (Theo Reuters, SCMP)