‘iGen – thế hệ smartphone’ (phần 1): Thích điện thoại hơn con người

Athena, 13 tuổi, nói “thích điện thoại hơn con người”, dành cả mùa hè chơi một mình trong phòng riêng với món đồ công nghệ.

Cuốn iGen – thế hệ smartphone của Tiến sĩ Tâm lý học người Mỹ Jean M. Twenge mang đến một góc nhìn về thế hệ iGen, gồm những người sinh ra trong khoảng năm 1995 đến 2012, lớn lên cùng điện thoại thông minh, internet. Tác phẩm tìm hiểu chân dung, hành vi tâm lý của iGen, tác động của mạng xã hội. Bản dịch do Nguyễn Tuấn Linh thực hiện, Alpha Books phát hành.

Dịp sách được chuyển ngữ và ra mắt trong nước giữa tháng 9, VnExpress đăng một số trích đoạn, tên các phần trích do tòa soạn đặt.

Vào tầm trưa của một ngày hè, tôi gặp Athena, 13 tuổi, cô bé lúc đó xem chừng vẫn ngái ngủ. Chúng tôi tán gẫu đôi chút về mấy bài hát và chương trình truyền hình ưa chuộng, rồi tôi hỏi cô bé thích làm gì với bạn bè. Cô bé nói: ”Chúng em đi trung tâm thương mại”. Tôi hỏi, nhớ lại hồi mình học cấp hai vào khoảng năm 1980, khi được tận hưởng cùng chúng bạn vài giờ thoát khỏi cha mẹ: ”Cha mẹ em chở đến rồi về hả?”. Cô bé nói: ”Không, em đi với gia đình mà. Em đi cùng mẹ và các anh, bọn em sẽ tản bộ phía sau mẹ một đoạn. Em chỉ phải nói với mẹ là bọn em đi đâu thôi. Em phải đánh tiếng cứ mỗi giờ hoặc nửa giờ một lần”.

Đi chơi trung tâm thương mại với mẹ không phải là điểm khác biệt duy nhất trong đời sống xã hội của thanh thiếu niên hồi trước. Athena và bạn bè ở trường cấp hai Houston, Texas, giao tiếp qua điện thoại nhiều hơn gặp mặt trực tiếp. Ứng dụng trò chuyện yêu thích của họ là Snapchat, cho phép người dùng gửi ảnh rồi nhanh chóng tự xóa. Họ đặc biệt thích ”bộ lọc mặt cún” của Snapchat – một hiệu ứng chèn ảnh biếm họa mũi và tai chó lên đầu người được chụp. Cô bé kể: ”Đỉnh lắm, bộ lọc dễ thương nhất em từng biết”. Họ duy trì Snapstreak với nhau – một con số thể hiện chuỗi ngày liên tiếp mà họ đã dùng Snapchat cùng nhau. Đôi khi, họ chụp ảnh màn hình những bức ảnh ”dìm hàng” bạn bè để ”dùng làm tư liệu tống tiền”.

Athena kể rằng cô bé đã dành hầu hết mùa hè để chơi một mình trong phòng riêng bên chiếc điện thoại. ”Em thích xem Netflix trên điện thoại hơn là dành thời gian với gia đình. Em đã làm vậy gần hết mùa hè. Em sống cùng điện thoại nhiều hơn với người khác”. Lối sống của thế hệ của cô bé là vậy đấy, theo cô bé tự nhận. ”Bọn em không biết cuộc sống mà thiếu iPad hoặc iPhone sẽ như thế nào. Em nghĩ bọn em thích điện thoại hơn con người”.

iGen đã xuất hiện.

Ra đời từ năm 1995, họ lớn lên với điện thoại di động, sở hữu tài khoản Instagram trước khi lên cấp ba và không có ký ức về quãng thời gian trước khi internet ra đời.

Lứa lớn nhất của iGen đã ở độ tuổi thiếu nhi khi iPhone ra mắt vào năm 2007, và ở độ tuổi học cấp ba khi iPad xuất hiện vào năm 2010. Chữ i trong tên những thiết bị này là viết tắt của internet, và internet được thương mại hóa vào năm 1995. Nếu thế hệ này được đặt tên theo thứ gì đó, thì iPhone là phù hợp nhất: theo một khảo sát marketing thực hiện vào mùa thu năm 2015, cứ ba thanh thiếu niên Mỹ thì có hai người sở hữu iPhone, gần như đạt mức bão hòa thị trường hoàn toàn đối với một sản phẩm. ”Bạn phải sắm một chiếc iPhone”, một thiếu niên 17 tuổi trả lời phỏng vấn trong cuốn sách vạch trần mạng xã hội, American Girls (tạm dịch: Những cô gái Mỹ). ”Cứ như thể Apple đã chiếm thị trường độc quyền ở giới trẻ vậy”.

Sự thống trị tuyệt đối của điện thoại thông minh ở giới trẻ đã tác động đến mọi khía cạnh trong cuộc sống của thế hệ iGen, từ tương tác xã hội đến sức khỏe tâm thần. Họ là thế hệ đầu tiên sở hữu khả năng truy cập internet thường trực, ngay trong tầm tay. Ngay cả khi sở hữu điện thoại thông minh hiệu Samsung và máy tính bảng Kindle, những người trẻ này đều thuộc iGen. (Và vâng, ngay cả khi có mức thu nhập thấp: thanh thiếu niên thuộc nhóm yếu thế giờ đây dành thời gian trực tuyến cũng nhiều ngang với các nhóm khác – một tác động nữa của điện thoại thông minh.) Trung bình, một người trẻ kiểm tra điện thoại hơn 80 lần mỗi ngày.

Tuy nhiên, công nghệ không phải thứ duy nhất thay đổi đã định hình thế hệ này. Chữ i trong iGen còn đại diện cho individualism (chủ nghĩa cá nhân) mà các iGen coi là hiển nhiên – một xu hướng lan rộng vốn là nền móng cho tầng nhận thức căn cốt của thế hệ này về sự bình đẳng, cũng như cho sự bất tuân của họ trước các quy tắc xã hội truyền thống. Chữ i cũng tượng trưng cho income inequality (bất bình đẳng thu nhập) – nguyên nhân gây ra nỗi bất an sâu sắc ở iGen, họ lo nghĩ về việc phải làm sao để có được thành công tài chính, trở thành ”người đầy tay” thay vì ”người trắng tay”.

Do những ảnh hưởng này cùng nhiều điều khác, iGen khác hẳn với mọi thế hệ trước ở cách sử dụng thời gian, cách cư xử và thái độ của họ đối với tôn giáo, tình dục, chính trị. Họ giao lưu xã hội theo cách hoàn toàn mới, coi nhẹ những điều kiêng kỵ của xã hội thiêng liêng thời xưa, và mong muốn những điều khác hẳn trong cuộc sống và sự nghiệp. Họ bị ám ảnh với sự an toàn và nỗi sợ hãi trước tương lai kinh tế của mình, và họ không chịu nhẫn nhịn với sự bất bình đẳng về giới tính, chủng tộc hoặc khuynh hướng tính dục. Họ đang ở tuyến đầu hứng chịu cuộc khủng hoảng sức khỏe tâm thần nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ gần đây, với tỷ lệ trầm cảm và tự sát ở thanh thiếu niên tăng vọt kể từ năm 2011.

Trái với quan niệm phổ biến rằng trẻ em đang lớn nhanh hơn các thế hệ trước, iGen đang lớn chậm hơn: Người 18 tuổi ngày nay cư xử như mới 15 tuổi vào thời xưa, và 13 tuổi ngày nay chỉ tương đương 10 tuổi ngày trước. Thanh thiếu niên đang được đảm bảo an toàn thể xác hơn bao giờ hết nhưng lại dễ bị tổn thương tâm thần hơn.

Còn tiếp

(Trích sách iGen – thế hệ smartphone)