Áp lực với ‘khối nghỉ hè’

Nhịp sống đảo lộn, chi phí sinh hoạt tăng, khác biệt trong cách chăm sóc trẻ và tâm lý cả nể khiến không ít ông bà, người thân thấy áp lực khi nhận trông cháu trong kỳ nghỉ hè.

Đang tưới rau, bà Trần Thị Thức, 70 tuổi, ở Quảng Trị nghe tiếng chén bát vỡ trong nhà. Chạy vào, bà Thức thấy cháu nội 7 tuổi chảy máu trán. Cậu bé bị em trai 5 tuổi ném cốc thủy tinh trúng đầu do tranh chiếc điều khiển tivi. Bà gọi hàng xóm nhờ đưa cháu đến trạm y tế khâu vết thương. Xong việc, người phụ nữ 70 tuổi lại phải vội vã cơm nước, tắm giặt cho các cháu đến tối muộn.

“Sang năm con có nhờ, tôi cũng không nhận chăm các cháu nữa”, bà nói.

Những năm trước, con dâu bà là chị Thanh, 34 tuổi, ở Hà Nội làm tự do nên có thời gian đưa con về chơi với hai bên nội ngoại. Năm nay, do chuyển sang làm giờ hành chính, ngay đầu kỳ nghỉ hè chị gửi hai con về quê nhờ mẹ chồng chăm sóc.

Chị nghĩ các con đã biết tự chủ sinh hoạt nên bà không vất vả. Vợ chồng chị cũng muốn các cháu có dịp gần gũi, giúp bà đỡ buồn. Trước khi đi, chị biếu mẹ chồng 5 triệu đồng để phụ tiền ăn uống, sữa bánh cho các cháu.

Từ ngày hai cháu về, cuộc sống của bà Thức thay đổi. Vốn quen những bữa cơm đạm bạc, giờ bà phải đau đầu nghĩ thực đơn từ tối hôm trước cho các cháu. Nhưng nhiều bữa hai đứa trẻ đòi ăn gà rán, mì Ý – những món khó mua ở quê.

Điều khiến bà mệt mỏi là các cháu hiếu động, xem tivi, chạy nhảy và cãi nhau liên tục. Những ngày nắng nóng, bà muốn chợp mắt một lát cũng không thể vì tiếng khóc cười, la hét vang khắp nhà. “Tuổi này sức khỏe không còn như trước. Trông cháu cả ngày thực sự quá sức”, bà kể.

Áp lực “đón khách nhí ngày hè” không chỉ diễn ra ở các vùng nông thôn. Tại Hà Nội, vợ chồng chị Thu Hà, 32 tuổi, cũng trải qua hai tuần đau đầu khi 4 đứa cháu con của hai chị chồng lên chơi.

Sống trong căn hộ chung cư 70 m2, hai con của chị Hà phải nhường chỗ, sang ngủ cùng bố mẹ. Giờ giấc sinh hoạt của cả nhà bị đảo lộn vì các cháu thức khuya, ngủ muộn. Tám người dùng chung một phòng vệ sinh nên sáng nào cũng phải xếp hàng. Tiền điện, nước tăng gấp đôi, tiền chợ tăng đáng kể, chưa tính các khoản đưa cháu đi chơi cuối tuần.

“Tôi muốn cho các cháu trải nghiệm, nhưng thực sự mệt và tốn kém”, chị Hà cho biết. Ban đầu, gia đình chị chồng xin gửi con một tuần. Khi họ ngỏ ý gửi tiền ăn, chị Hà từ chối, nghĩ ”không đáng bao nhiêu”. Hết hạn, các cháu xin ở lại thêm và được mẹ đồng ý.

Quá áp lực, chị Hà đề nghị chồng nói chuyện để các chị đón con về, nhưng chồng chị khuyên vợ cố thêm vài ngày vì nể. Bất đồng khiến hai vợ chồng xảy ra mâu thuẫn.

Tiến sĩ xã hội học Phạm Thị Thúy (Học Viện Chính trị khu vực 2, TP HCM) cho rằng có hai trường hợp gửi con về quê nghỉ hè. Nhóm thứ nhất đa phần là công nhân, người lao động xa quê kiệt quệ kinh tế và thiếu thời gian trong ba tháng hè. “Không phải gia đình nào gửi con cũng vì tâm lý ỷ lại hay xem nhẹ trách nhiệm”, bà nói.

Khi thực hiện chương trình “Nhà máy thân thiện với gia đình”, bà Thúy từng gặp nhiều công nhân khóc khi biết mình đang làm phiền cha mẹ già, người thân, không yên tâm khi gửi con, nhưng không còn lựa chọn khác.

Khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (2023-2024) về công nhân có con nhỏ tại nhiều tỉnh, thành, cũng cho thấy 95,5% lao động nữ di cư đã có con. Trong đó, 31,6% người có con nhỏ gửi về quê nhờ người thân gia đình chăm sóc; 40,5% gửi con về quê tạm thời, sau khi ổn định sẽ đón con lên. 29,5% cho rằng gửi con về quê là bắt buộc, vì cha mẹ không có điều kiện nuôi dạy, chăm sóc trẻ. 23.8% cho biết gửi con về quê là đương nhiên.

Nhóm thứ hai, theo bà Thúy, là những gia đình không gặp vấn đề tài chính, muốn gửi con để vun đắp tình cảm. Dù không gửi tiền, họ dùng cách khác để bù đắp. Tuy nhiên, giống như bà Thức, tiền bạc chỉ là một phần, gánh nặng chăm sóc mới là vấn đề lớn.

Nhiều bậc cha mẹ gửi con thiếu sự trao đổi với người nhận về đặc điểm của con mình, không lường trước những bất cập hay phiền toái có thể gây nên khi đến sống với người khác. Họ cũng quên nhắc nhở con tuân thủ nếp sinh hoạt của gia đình tiếp nhận. Cả hai bên, vì cả nể, thiếu sự trao đổi thẳng thắn về chuyện tiền bạc.

“Người không phải cha mẹ, đặc biệt là ông bà khó theo kịp sự hiếu động của trẻ, khó kiểm soát việc sử dụng thiết bị điện tử và khó lường trước các nguy cơ tai nạn cho trẻ”, bà Thúy nói.

Chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Tâm, Trung tâm đào tạo và ứng dụng khoa học tâm lý Hồn Việt (TP HCM), cho biết phụ nữ là nhóm chịu áp lực lớn nhất. Họ vừa đi làm, vừa nấu nướng, chăm sóc trẻ và quản lý các khoản chi. Trong khi đó, tâm lý cả nể dù đã quá sức khiến nhiều người không dám từ chối. Sự bức bối tích tụ lâu ngày dễ dẫn đến mâu thuẫn gia đình.

Trong vụ việc bé trai bị em ném cốc trúng đầu, bà Thức ban đầu giấu sự việc. Khi gọi video, thấy con phải băng trán, chị Thanh mới biết chuyện. “Cháu về thì mẹ vui, nhưng cũng mệt”, bà Thức đành nói thật với con dâu sau một tháng hè. Chị Thanh chạnh lòng, nhưng cũng áy náy với mẹ.

Chị Thu Hà sau một thời gian cam chịu đã nhắn tin cho các chị chồng, báo bận, không thể chăm các cháu. Hai chị chồng đến đón con về với vẻ không vui.

Theo các chuyên gia, ông bà hay người thân không có nghĩa vụ nhận trông cháu. Việc chăm sóc trẻ trong kỳ nghỉ hè chỉ nên diễn ra khi người nhận sẵn sàng về sức khỏe, tài chính và không gian sống. Nếu quá sức, người nhận nên trao đổi thẳng thắn.

Về phía cha mẹ, cần chủ động chia sẻ tiền bạc, chuẩn bị đồ dùng và thường xuyên hỗ trợ. Trước khi gửi con đi, cha mẹ cần dạy trẻ tuân thủ giờ giấc và tôn trọng nếp sinh hoạt của gia đình tiếp nhận.

Biết không nên, nhưng chị Thanh không thể nghỉ việc ở nhà trông con nên đành cầu cứu bà ngoại. Tuần trước, mẹ chị đã sang thông gia, đón cháu về. ”Nếu không ổn, tôi đón con lên rồi tìm chỗ giữ trẻ”, chị nói.

Chị Trần Thị Thủy, 39 tuổi, ở Thanh Hóa, nói sẽ không bao giờ gửi con đến nhà người thân nghỉ hè một mình sau trải nghiệm cách đây ba năm.

Vợ chồng chị có hai con trai đang học tiểu học. Mùa hè năm đó, em gái ở Hà Nội, cũng có hai con trạc tuổi, ngỏ ý đón các cháu lên chơi hai tuần. Sau vài ngày, việc trông bốn đứa trẻ khiến em gái chị gần như kiệt sức. Ban ngày phải theo sát các cháu, tối lại dọn dẹp, chuẩn bị cơm nước. Dự định để các cháu ở chơi hai tuần nhưng hết nửa thời gian, em chị đã đưa các cháu về.

“Lúc cho con đi, tôi khá chủ quan không dặn dò kỹ, cũng không nghĩ môi trường sống ở chung cư có nhiều quy tắc khác với ở quê”, chị Thủy nói.

Sau trải nghiệm đó, hai chị em đều cho rằng đã đánh giá thấp những khó khăn khi để nhiều trẻ cùng sinh hoạt trong một không gian chật hẹp. Nếu muốn các con lên Hà Nội chơi vào dịp hè, chị Thủy sẽ đi cùng, thuê chỗ ở gần nhà em gái để tiện trông nom.

* Tên các nhân vật trong bài đã đổi.

Phạm Nga