Biến phế thải xây dựng thành bêtông ‘bọt biển’ chống ngập cho Hà Nội

Bêtông rỗng làm từ phế thải xây dựng giúp thấm nước, làm mát đô thị, được thí điểm trên hai tuyến phố tại Hà Nội trong thời gian tới.

TP Hà Nội đang giải phóng mặt bằng hơn 1.400 dự án, với nhiều công trình giao thông lớn như cầu vượt sông Hồng, khép kín các đường vành đai, mở rộng quốc lộ 1, 6… Các hoạt động này phát sinh trên 10.000 tấn bêtông, gạch, đá, vữa… mỗi ngày, gấp 4-5 lần bình thường. Chính phủ và chính quyền địa phương đang đặt quyết tâm tuần hoàn loại chất thải này, tái sử dụng làm vật liệu xây dựng hoặc san lấp mặt bằng cho các dự án khác.

Nói tại Diễn đàn Phát triển bền vững ngành xây dựng Việt Nam chiều 16/7, GS. TS. Nguyễn Hoàng Giang, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, cho biết để phát triển kinh tế tuần hoàn, phế thải sau thu gom phải được chuyển hóa thành sản phẩm giá trị cao. Bởi lẽ, việc đạt được lợi ích kinh tế mới thôi thúc doanh nghiệp tham gia.

Một sản phẩm tái chế giá trị cao được GS. TS Giang và nhóm của ông đang ứng dụng là bêtông rỗng thấm nước. Theo quy trình, bêtông, gạch, vữa sau phá dỡ sẽ được phân loại và tách tạp chất, từ đó nghiền, sàng phân cỡ, tạo cốt liệu tái chế. Bêtông được phát triển từ cốt liệu này đạt độ rỗng 15-25%, tốc độ thoát nước trung bình 4-10 mm một giây.

Loại vật liệu này có thể ứng dụng lát vỉa hè, bãi đỗ xe, trường học, phù hợp với định hướng “đô thị bọt biển”, hỗ trợ giảm ngập lụt cho thành phố.

“Thành phố đang đề xuất áp dụng thí điểm trên hai tuyến phố tại Hà Nội trong thời gian tới”, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội nêu. Ông thêm rằng với đặc tính giữ nước, loại bêtông này giúp vỉa hè, lòng đường mát hơn, giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị vào mùa nắng nóng.

Ông Giang cho biết nhóm của ông đang ứng dụng loại bêtông này tại trường THCS Long Biên, dự kiến hoàn thiện cuối tháng. Ông gọi bêtông này là loại “không ướt giày”, bởi tính thấm nước giúp sân trường khô ráo, tránh tình trạng nước tù đọng sau mưa. Một ứng dụng khác của bêtông này là lát quanh gốc cây, đảm bảo tính thẩm mỹ tại các khu vực đi bộ.

Gần 10 năm theo đuổi dự án tái chế phế thải xây dựng, ông Giang nêu nút thắt lớn trong tuần hoàn vật liệu xây dựng là việc quản lý nguồn thải nhỏ và phân tán. Ví dụ, người dân sửa nhà, không nắm được việc di chuyển phế thải xây dựng đi đâu. Việc ký kết với một đơn vị thứ ba cũng có rủi ro nếu họ không có giấy phép, trong khi chính sách gắn trách nhiệm với đơn vị phát sinh phế thải.

Để tuần hoàn hiệu quả, các đô thị sẽ cần bố trí trạm trung chuyển, phục vụ tập kết nguồn thải phân tán từ nhà dân, công trình nhỏ lẻ nói trên. Trạm này cần gồm các khâu phân loại sơ bộ (tách kim loại, gỗ, nhựa, tạp chất), có khu riêng lưu giữ vật liệu tái chế ngắn ngày và khu vực chuyển tiếp, nơi xe tải có thể trung chuyển tới trung tâm tái chế.

Ông Giang nhấn mạnh trạm trung chuyển là “van điều tiết” của mạng lưới tuần hoàn phế thải xây dựng, chứ không phải là một bãi tập kết tự phát.

Ngoài bêtông rỗng, ông Giang cho biết các thành phẩm tái chế khác từ phế thải xây dựng còn gồm vật liệu san lấp, cốt liệu tái chế, gạch block, tấm lát…

Tầm nhìn kinh tế tuần hoàn trong vật liệu xây dựng được nhà điều hành lồng ghép vào chính sách từ 17 năm trước. Hiện các thành phố lớn đang nỗ lực thúc đẩy hoạt động quản lý chất thải rắn xây dựng. Tại Đà Nẵng, nhóm nghiên cứu của ông Giang đã hỗ trợ thành phố khảo sát và đưa một số trạm trung chuyển, trung tâm tái chế vào quy hoạch quản lý chất thải rắn của thành phố.

Hà Nội cho phép cấp phường, xã được chỉ định trạm trung chuyển tạm trong 5 năm, là tiền đề để các đơn vị tiến hành thu gom, tái chế. Tại TP HCM, Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu Xây dựng TP HCM (SACA) đã làm việc với thành phố để thúc đẩy hoạt động này.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết tư duy phát triển ngành vật liệu xây dựng theo hướng kinh tế tuần hoàn giúp giảm áp lực bãi chứa chất thải công nghiệp, đồng thời góp phần tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí xử lý chất thải và nâng cao giá trị sử dụng của các nguồn vật liệu thứ cấp.

Ngành vật liệu xây dựng đang xanh hóa, góp phần đưa Việt Nam tiến tới lộ trình phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Thứ trưởng Sinh yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế – kỹ thuật cho một số loại vật liệu xây dựng mới, nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Thủy Trương