‘Big Six’ khiến Ngoại hạng Anh mất cân bằng

AnhNgoại hạng Anh từng được ca ngợi là giải đấu cạnh tranh nhất thế giới, nhưng khác biệt ngày càng lớn về sức mạnh tài chính giữa nhóm Big Six và phần còn lại đang gây hoài nghi về một cuộc đua sòng phẳng.

Sau mùa hè chứng kiến các ông lớn Ngoại hạng Anh mua bán cầu thủ náo nhiệt chẳng khác nào sàn giao dịch chứng khoán trong phim The Wolf of Wall Street (Sói già phố Wall), tâm trạng chung của nhiều CLB tầm trung tại giải đấu cao nhất nước Anh là sự bất lực.

“Mọi chuyện dường như đã kết thúc với chúng tôi ngay từ khi giải chưa khởi tranh”, một lãnh đạo CLB Ngoại hạng Anh nói. “Họ bảo đây là giải đấu cạnh tranh nhất thế giới. Đừng nực cười. Nó không thể như vậy. Các quy định đã đảm bảo điều đó”.

Tổng số tiền các CLB Ngoại hạng Anh chi trong hè 2026 lên tới 4,8 tỷ USD – mức kỷ lục, trong đó khoảng một nửa dành cho những thương vụ giữa các đội ở giải đấu. Đây là hệ quả của một giải đấu giàu đến mức phi thường: ngoài PSG, Bayern Munich, Real Madrid và Barca, những CLB đủ khả năng mua cầu thủ Ngoại hạng Anh giờ đây chủ yếu chính là các đối thủ cùng giải.

Điều này có thể ảnh hưởng đến tính cạnh tranh của bóng đá châu Âu, nhất là khi các CLB Anh đã thống trị sân chơi châu lục mùa trước. Nhưng điều đáng lo hơn với nhiều người là cán cân ngày càng lệch ngay trong chính Ngoại hạng Anh.

Trong tuần qua, từ lãnh đạo, HLV đến nhà tuyển trạch viên và chuyên gia tuyển dụng, nhiều ý kiến cho rằng môi trường của bóng đá Anh có thể đã thay đổi vĩnh viễn.

Một biểu hiện rõ ràng là việc tuyển mộ cầu thủ từ hệ thống bóng đá Anh đang giảm mạnh. Trong số các cầu thủ được Ngoại hạng Anh mua từ Championship mùa hè này, phần lớn đến từ ba đội vừa xuống hạng mùa trước.

“Một trong những CLB lớn nói với tôi rằng họ không còn kiên nhẫn chờ khoản đầu tư vào cầu thủ tại Anh phát huy hiệu quả theo thời gian”, một chuyên gia tuyển dụng nói. “Họ muốn kết quả ngay lập tức, muốn tạo ảnh hưởng ngay và muốn những cái tên nổi tiếng. Có sự kiêu ngạo từ các CLB lớn và điều đó đang gây tổn hại”.

Thay vì phát triển cầu thủ, các CLB giàu có sẵn sàng trả những khoản tiền khổng lồ để mua ngôi sao hoặc cầu thủ đã được kiểm chứng tại Ngoại hạng Anh.

Điều này càng rõ qua mô hình của những CLB như Brentford, Bournemouth hay Brighton. Họ tuyển mộ cầu thủ ít tên tuổi với giá thấp, phát triển họ rồi bán cho các đối thủ lớn với mức phí cao gấp nhiều lần. Jan Paul van Hecke, người chuyển từ Brighton sang Tottenham với mức phí 70 triệu USD hè này, là một ví dụ.

Thoạt nhìn, mô hình này có lợi cho cả hai phía. Các đội lớn có cầu thủ sẵn sàng thi đấu, còn các CLB nhỏ thu lợi nhuận chuyển nhượng đáng kể. Nhưng về lâu dài, nó cũng góp phần củng cố trật tự hiện tại.

“Có những CLB được vận hành rất tốt, làm mọi thứ đúng cách và có những ông chủ sẵn tiền, nhưng họ lại không được phép chi”, một lãnh đạo Ngoại hạng Anh khác nói. “Mùa trước Brentford và Brighton giành nhiều điểm hơn Chelsea. Nhưng ngay cả khi có tiền, họ cũng không được phép chi nhiều như Chelsea”.

Theo ông, cần phân biệt giữa tính bền vững tài chính và tính cạnh tranh. “Chúng tôi không cạnh tranh. Các quy định, vốn được những CLB lớn hậu thuẫn, không cho phép chúng tôi cạnh tranh”.

Các quy định chi tiêu hiện nay cho phép một CLB sử dụng tối đa 85% doanh thu cho cầu thủ, tiền lương và nhân sự bóng đá. Nếu thi đấu tại châu Âu, tỷ lệ này giảm xuống 70% theo quy định của UEFA. Chính cơ chế này trở thành nguồn cơn của sự bất mãn.

Brighton từng tiến rất gần nhóm cạnh tranh hàng đầu, nhưng vẫn bị giới hạn bởi doanh thu và quy mô tài chính. Một nguồn tin từng làm việc tại ba CLB Ngoại hạng Anh nhận định rằng những đội như Brighton hay Bournemouth có dư địa phát triển rất hạn chế.

Một nguồn tin khác thẳng thắn hơn: “Các quy định ban đầu rất đáng giá, được thiết kế để ngăn mọi người hành xử ngu ngốc. Đáng tiếc, giờ đây chúng đã trở thành công cụ để ngăn một sân chơi thực sự bình đẳng tồn tại. Các CLB lớn kiếm nhiều và chi nhiều. Những đội còn lại không kiếm được nhiều và cũng không thể chi nhiều. Về cơ bản, cuộc chơi đã được dàn xếp”.

Tháng 11 năm ngoái, các CLB Ngoại hạng Anh bỏ phiếu về quy định chi tiêu mới với tỷ lệ 14-6, vừa đủ số phiếu cần thiết để thông qua. 6 đội phản đối gồm Brighton, Brentford, Bournemouth, Crystal Palace, Fulham và Leeds.

Cùng thời điểm, đề xuất áp dụng cơ chế “trần chi tiêu” cũng bị bác bỏ. Theo ý tưởng này, mức chi của một CLB không được vượt quá 5 lần khoản tiền mà đội đứng cuối nhận được từ tiền thưởng, bản quyền truyền hình và doanh thu thương mại tập thể. Chỉ 7 CLB ủng hộ đề xuất.

Sự chia rẽ này phản ánh lợi ích rất khác nhau giữa các đội. Những CLB giàu muốn duy trì lợi thế, trong khi các đội nhỏ phải cân nhắc giữa việc phản đối và nguy cơ làm phật ý những đối thủ mà họ có thể cần hợp tác trên thị trường chuyển nhượng.

Newcastle là một trường hợp đáng chú ý. CLB sở hữu nguồn tiền dồi dào từ Arab Saudi nhưng vẫn không thể tự do sử dụng. Hè này, Newcastle mất Anthony Gordon, Bruno Guimaraes và Sandro Tonali, qua đó trở thành ví dụ rõ về một đội bóng cảm thấy mình bị chính hệ thống quy định kìm chân.

CEO David Hopkinson đặt mục tiêu tăng 50% doanh thu từ nay đến năm 2030, thông qua các nguồn thu thương mại, tài trợ và một sân vận động lớn hơn. Tottenham từng hưởng lợi lớn về doanh thu sau khi xây sân mới, và Everton cũng đặt hy vọng tương tự.

Tuy nhiên, việc phải tăng doanh thu để có thể tăng chi tiêu cũng tạo ra hệ quả trực tiếp với người hâm mộ. Các CLB ngày càng chú trọng những khu vực VIP và trải nghiệm bóng đá doanh nghiệp cao cấp, đồng thời tìm cách tăng giá vé thông thường.

“Chúng tôi phải tăng giá vé thông thường, đồng nghĩa CĐV chịu thiệt”, một lãnh đạo Ngoại hạng Anh nói. “Chúng tôi phải làm mọi thứ có thể để tạo thêm một chút doanh thu, rồi đầu tư số tiền đó vào đội hình. Nhưng vẫn chẳng thể sánh với những CLB lớn”.

Áp lực này cũng có thể khiến các CLB đánh cược bằng nguồn lực của mình để vượt qua giới hạn. Aston Villa là ví dụ rõ nhất. HLV Unai Emery từng cảnh báo rằng những quy định vốn được tạo ra để ngăn phá sản và vỡ nợ có thể trở thành rào cản đối với tham vọng thể thao. Aston Villa đã thành công dưới thời Emery, vô địch Europa League mùa trước và chuẩn bị trở lại Champions League. Nhưng quỹ lương tăng mạnh, có thời điểm vượt 90% doanh thu.

Cùng với Chelsea, Nottingham Forest và Newcastle, Aston Villa cũng từng bị xác định vi phạm quy định chi tiêu của UEFA. Thành công vì thế có thể dẫn đến một chu kỳ “bùng nổ rồi suy thoái”: CLB thành công trong một mùa nhưng phải bán hoặc chia tay nhiều cầu thủ sau đó để cân đối tài chính.

Aston Villa đang nâng sức chứa Villa Park từ khoảng 43.000 lên hơn 50.000 chỗ nhằm tăng doanh thu. Nhưng câu hỏi lớn hơn vẫn còn đó: các quy định chi tiêu của Ngoại hạng Anh thực sự nên được thiết kế như thế nào để vừa đảm bảo tài chính bền vững, vừa duy trì tính cạnh tranh?

Một số CLB đề xuất áp dụng mức trần quỹ lương chung cho tất cả. Một ý tưởng khác là cho phép các ông chủ bơm tiền dưới dạng vốn chủ sở hữu để đầu tư trực tiếp vào bóng đá, thay vì thông qua nợ. Một CLB khác đề xuất ưu đãi cho những đội tự đào tạo cầu thủ, bằng cách không tính một phần tiền lương cầu thủ trưởng thành từ học viện vào chi phí.

Nhưng cho đến nay, những ý tưởng này chưa tạo ra thay đổi đáng kể. Khi Ngoại hạng Anh công bố các quy định sửa đổi mùa trước, giải đấu nhấn mạnh mục tiêu “cân bằng cạnh tranh” và “mở rộng cơ hội”. Tuy nhiên, thực tế đang cho thấy điều ngược lại.

Việc Ngoại hạng Anh gần như chắc chắn giữ suất thứ năm của Anh tại Champions League trong tương lai gần đồng nghĩa mỗi mùa, các CLB có thể thu ít nhất 135 triệu USD từ giải đấu này. Khoản tiền đó tiếp tục làm khoảng cách giữa nhóm đầu và phần còn lại rộng hơn.

Trong khi đó, giới chuyên môn ngày càng lo ngại về khả năng “bong bóng tài chính” ở Ngoại hạng Anh sẽ vỡ. Gói bản quyền truyền hình hiện tại trị giá hơn 9 tỷ USD, kéo dài đến năm 2028. Nhưng khi cách người hâm mộ tiếp nhận bóng đá thay đổi, nguồn thu truyền thống không thể được đảm bảo mãi mãi.

Tim Bridge thuộc Deloitte Sports Business Group cho rằng Ngoại hạng Anh đang đặt cược vào khả năng xuất hiện những nguồn thu mới, từ bản quyền truyền hình đến các đối tác thương mại. Ông đồng thời cho rằng 20 CLB cần hợp tác chặt chẽ hơn để hình dung giải đấu sẽ như thế nào vào năm 2035.

Tuy nhiên, chỉ 5 năm sau nỗ lực bất thành của các CLB lớn nước Anh nhằm gia nhập Super League, khả năng họ cùng ngồi lại theo tinh thần tập thể dường như vẫn rất thấp. Ngoại hạng Anh vẫn tiếp tục vận hành. Khoảng cách giữa nhóm đầu và phần giữa ngày càng rộng.

Ở vòng ba, Nottingham Forest cầm chân Tottenham, còn Everton giật một điểm từ Man Utd. Nhưng về dài hạn, thật khó hình dung trật tự chung sẽ bị xáo trộn đáng kể, nhất là khi 6 CLB giàu nhất kiếm được nhiều tiền hơn tổng số 14 đội còn lại cộng lại.

Một nguồn tin trong giới Ngoại hạng Anh đặt câu hỏi: “Trước đây, chúng tôi từng cười nhạo cách một số CLB Championship vận hành vì họ quá liều lĩnh và tự đẩy mình vào cảnh khốn cùng. Liệu bây giờ chúng ta có đang đi theo đúng con đường đó?”.

Hồng Duy (theo Sports Mail)