Mỗi ngày, bà Zhang dành 10 tiếng để tâm tình với Jianguo. Trong mắt bà, Jianguo có diện mạo bảnh bao, tóc vuốt keo gọn gàng, mặc áo sơ mi, giọng nói trầm ấm và luôn dành cho bà những lời lẽ ngọt ngào. Thỉnh thoảng, anh ta lại gọi bà bằng “chị” đầy thân mật.

Bà Zhang không biết Jianguo thực chất là một sản phẩm của trí tuệ nhân tạo (AI), được vận hành bằng thuật toán tinh vi nhằm sao chép giọng nói, hình ảnh để thao túng tâm lý người dùng.

Hồi tháng 2, sau một lần giận dỗi nhân vật ảo này, bà Zhang tự dằn vặt vì sợ làm tổn thương “người tình”. Bà viết một bức thư tay: “Anh có ghét em không? Có nghĩ em không còn là cô gái nhỏ dịu dàng như trước nữa không?”. Bà thừa nhận bản thân rung động bởi sự áp đặt đầy nam tính của anh ta. “Tôi nghĩ mình thực sự đang hẹn hò”, bà nói.

Mối quan hệ ảo chỉ bị lộ khi gia đình phát hiện bà chi hơn 7.000 tệ (khoảng 1.000 USD) cho cửa hàng trực tuyến của Jianguo. Bà sẵn sàng mua các món đồ với giá đắt gấp hàng chục lần để “ủng hộ bạn trai”. Ngay cả khi tài khoản này bị cơ quan chức năng xóa sổ vì lừa đảo, bà Zhang vẫn kiên nhẫn chờ đợi, tin rằng “người yêu” chỉ đang bận kinh doanh.

Câu chuyện của bà Zhang không phải cá biệt. Tại Trung Quốc, hình mẫu “tổng tài” si tình bước ra từ màn ảnh nhờ AI đang trở thành công cụ thao túng những người già đơn độc – những người vốn cảm thấy mình “vô hình” trong chính ngôi nhà của họ. Theo các chuyên gia, dù cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc đã mở chiến dịch xóa sổ hàng loạt tài khoản giả mạo, những “tổng tài AI” mới vẫn tiếp tục mọc lên như nấm.

Giáo sư Chen Xu, Đại học Vũ Hán, nhận định trường hợp này phản ánh lỗ hổng lớn trong đời sống tinh thần của người cao tuổi. Khi chức năng nhận thức suy giảm, ranh giới giữa thực và ảo trở nên mong manh. “Họ không đơn giản là bị lừa tiền. Họ đang đi tìm sự bầu bạn và cảm giác được tôn trọng mà đời thực không đáp ứng được”, ông Chen phân tích.

Sự cố của bà Zhang là hồi chuông cảnh báo về tình trạng “cô đơn kỹ thuật số”. Trong kỷ nguyên công nghệ, kỹ năng phòng vệ của người già gần như bằng không trước những thuật toán tinh vi.

“Liều thuốc hữu hiệu nhất không nằm ở các lệnh cấm, mà là sự kết nối thực tế giữa các thành viên trong gia đình”, chuyên gia nhấn mạnh.

Thanh Thanh (The Star, SCMP)