Ở tỉnh Hà Nam, người dân gọi vợ chồng ông Ru Zhengang và bà Yuan Lianzhuang bằng cái tên thân mật: “Cha lúa mì – Mẹ cải thảo”. Ông là cha đẻ giống lúa mì năng suất cao. Giống lúa của ông trở thành nguyên liệu cho 1/8 số bánh bao tiêu thụ tại Trung Quốc. Bà là chuyên gia hàng đầu về rau củ, tác giả của hàng loạt giống cải thảo tại vùng Trung Nguyên.

Đằng sau những danh hiệu ấy là cuộc hôn nhân hơn bốn thập kỷ, nơi tình yêu được nuôi dưỡng bằng những cuộc đua không khoan nhượng.

Tình yêu của họ bắt đầu từ những năm 1980. Ông Ru, chàng trai có vẻ ngoài thô kệch vì sương gió, từng đỏ mặt ấp úng trước cô bạn học Yuan dưới gốc cây cổ thụ. Nhưng sự lãng mạn nhanh chóng nhường chỗ cho thực tế “cơm áo gạo tiền” khi con gái đầu lòng chào đời năm 1986.

Lúc đó, cả hai đều đang ở độ chín của sự nghiệp nghiên cứu, nhưng hoàn cảnh buộc một người phải lùi về sau lo toan gia đình. Không ai chịu nhường ai, họ đi đến thỏa thuận dùng kết quả của “Kế hoạch 10 năm lần thứ nhất”. Trong một thập kỷ, ai lai tạo được giống cây trồng quy mô lớn trước, người đó thắng và được tiếp tục sự nghiệp, người còn lại phải về làm nội trợ.

“Tỷ lệ lai tạo thành công giống mới khó như thiên binh vạn mã đi qua cầu độc mộc. Không ngờ áp lực thi đua đã kích thích tiềm năng của cả hai”, giáo sư Ru nhớ lại. Kết quả, cả hai cùng thành công rực rỡ. Họ nhất trí với kết quả “hiệp 1: Hòa”.

Cặp vợ chồng tiếp tục bước vào “Kế hoạch 10 năm lần thứ hai”. Lần này, tiêu chí là ai có giống cây trồng đạt giải thưởng cấp nhà nước và hiệu quả kinh tế cao hơn sẽ thắng. Trớ trêu thay, cả hai lần lượt cùng giành giải thưởng Khoa học Công nghệ tỉnh Hà Nam. Hiệp hai lại bất phân thắng bại.

“Đời người có được mấy lần 20 năm? Ngoảnh đi ngoảnh lại con gái đã lớn. Cuối cùng chúng tôi quyết định hủy bỏ cá cược, thay vào đó là cùng nhau bay cao”, bà Yuan nói.

Từ đối thủ, họ trở thành đồng minh. Ông Ru dùng nhà kính thông minh của vợ để trồng lúa mì, bà Yuan dùng lý thuyết di truyền của chồng để lai tạo cải thảo.

Sống xa nhau nhiều năm vì công tác, phương tiện liên lạc duy nhất là thư tay. Với hai nhà khoa học bận rộn, họ chọn làm thơ để tiết kiệm thời gian. Dù lãng mạn trong thơ ca, ngoài đời ông Ru lại là điển hình của sự đãng trí bác học. Có lần ông mua táo định mang sang thăm vợ, nhưng vì mải mê nghiên cứu, đến khi nhớ ra thì táo đã hỏng.

Năm 2009, họ có chuyến du lịch hiếm hoi bên nhau. Nhưng bệnh nghề nghiệp đã biến chuyến đi thành kỷ niệm dở khóc dở cười. Đến danh lam thắng cảnh, ông Ru chui vào bụi rậm tìm lúa mì hoang dại, còn bà Yuan lang thang đi tìm những gốc cải thảo lạ. Hình ảnh đôi vợ chồng già, mỗi người nâng niu một nắm cây cỏ trên tay cười rạng rỡ trở thành giai thoại vui trong giới khoa học.

Thử thách lớn nhất ập đến vào năm 2010. Mẹ già ung thư giai đoạn cuối, bản thân bà Yuan cũng phát hiện ung thư trực tràng cần phẫu thuật gấp. Đúng lúc đó, ông Ru đang chủ trì một hội thảo quan trọng cấp quốc gia. Giữa trách nhiệm và tình thân, ông Ru đã rơi nước mắt ngay tại hội nghị. Vị giáo sư vội vã hoàn thành báo cáo rồi di chuyển liên tục trong đêm từ Tân Hương đến Bắc Kinh, bay thẳng Thượng Hải để kịp nắm tay vợ trước khi bà vào phòng mổ.

Những năm sau đó, bà Yuan tiếp tục chiến đấu với ung thư vú tái phát. Năm 2022, ông Ru cũng nhập viện vì bệnh cột sống và tiểu đường. Trên giường bệnh, họ vẫn không ngừng thảo luận về các giống cây. “Chúng tôi coi bệnh tật là lời nhắc nhở phải trân trọng thời gian. Còn sức khỏe là còn cống hiến,” bà Yuan nói.

Hiện tại, dù đã nghỉ hưu, cặp vợ chồng U70 vẫn miệt mài trên cánh đồng. Niềm tự hào lớn nhất của họ là cô con gái Ru Sushan. Thừa hưởng gen của bố mẹ, cô bảo vệ luận án tiến sĩ với đề tài: “Lúa mì + Cải thảo = Táo”, hiện là nhà nghiên cứu áp dụng công nghệ máy tính vào lai tạo giống.

“Tôi nghiên cứu lúa mì là cái túi lương thực. Bà ấy nghiên cứu rau là cái giỏ thức ăn. Túi lương thực cộng với giỏ thức ăn, đó mới là cuộc sống”, vị giáo sư đúc kết.

Bảo Nhiên (Theo Sohu, Sina)