Nằm trên vịnh Riga, đảo Kihnu dài 7 km, rộng hơn 3 km. Nơi đây cùng đảo Manija và các đảo lân cận tạo thành Không gian Văn hóa Kihnu, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể. Đảo hiện có khoảng 300 người sinh sống.

Từ thế kỷ 19, đàn ông trên đảo thường xuyên đi biển đánh cá, săn hải cẩu hoặc sang đất liền làm việc nhiều tháng. Phụ nữ ở lại gánh vác toàn bộ công việc từ chăm con, làm nông đến điều hành cộng đồng. Sự phân công này kéo dài nhiều thế hệ, khiến truyền thông gọi Kihnu là “đảo nữ nhi”.

Tuy nhiên, người dân địa phương không hoàn toàn đồng tình với cách gọi này. “Chúng tôi không phải một chế độ mẫu hệ. Kihnu là cộng đồng nơi phụ nữ giữ vai trò trung tâm”, Mare Mätas, hướng dẫn viên kiêm chuyên gia văn hóa trên đảo, nói. Chị cho biết phụ nữ chăm sóc gia đình, gìn giữ phong tục, tổ chức lễ nghi.

Phần lớn nam giới trên đảo vẫn tiếp tục vắng mặt do làm việc trên các tàu vận tải, tàu du lịch (cruise ships) hoặc đi xuất khẩu lao động tại các nước Bắc Âu (Phần Lan, Na Uy) để kiếm thu nhập gửi về nuôi gia đình. Cơ hội việc làm trên đảo rất nghèo nàn và mang tính mùa vụ, buộc họ phải duy trì truyền thống rời đảo đi làm xa kéo dài nhiều tháng. Dù vậy, họ vẫn là trụ cột tài chính quan trọng của Kihnu.

Phụ nữ Kihnu vẫn giữ tập tục sinh con trong phòng xông hơi sauna, địu con khi làm đồng hoặc đi xe máy sidecar. Khi đàn ông vắng nhà, họ gác hải đăng, lái máy cày, vận hành nông trại và hỗ trợ các nghi lễ. Ngôn ngữ địa phương có nhiều từ mô tả trạng thái băng và thời tiết biển, như “tie” (băng chắc) hay “tuulõeauk” (băng mỏng).

Hôn nhân và sinh con từng được xem trọng tại Kihnu. Phụ nữ đã kết hôn mặc tạp dề bên ngoài váy truyền thống kört. Váy được dệt vào mùa đông; màu đỏ tượng trưng cho tuổi trẻ, màu đen dùng khi có tang.

Nhiếp ảnh gia người Na Uy Anne Helene Gjelstad cho rằng cuộc sống trên đảo rất khó khăn với những người không lấy chồng và không có con vì họ không được xem trọng như những phụ nữ khác.

Văn hóa Kihnu đang đối mặt nguy cơ mai một vì già hóa dân số và làn sóng người trẻ rời đảo. Những đám cưới truyền thống kéo dài ba ngày với âm nhạc và khiêu vũ dần biến mất khi nhiều người chọn sống chung mà không kết hôn hoặc chuyển lên đất liền học tập, làm việc. Quan niệm cũ từng coi lao động chân tay quan trọng hơn việc học của con gái cũng thay đổi theo thời gian. Nhiều ngôi nhà gỗ trên đảo bị bỏ trống. Phụ nữ bước sang tuổi 60 bắt đầu chuẩn bị tang lễ cho mình, tự may quần áo và đan găng tay cho người đào huyệt.

Để giữ gìn bản sắc, người dân Kihnu đang cố gắng kiểm soát hoạt động du lịch. Mỗi mùa hè, du khách đến đảo để nghe phụ nữ địa phương biểu diễn âm nhạc dân gian, xem các điệu nhảy runic cổ và mua sản phẩm thủ công.

Theo Mare Mätas, Kihnu muốn thu hút du khách quan tâm văn hóa, nghề thủ công thay vì du lịch đại trà. Chính quyền địa phương đang cân nhắc cấm nhà xe di động (motorhome) lên đảo.

Ngọc Ngân (Theo Guardian)