Chiều 5/1, TAND Hà Nội bắt đầu xét hỏi các bị cáo trong vụ án đưa và nhận hối lộ 107 tỷ đồng tại Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế.

Là người đầu tiên trả lời thẩm vấn, cựu Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong khai Cục An toàn thực phẩm là đơn vị chuyên ngành, tham mưu giúp Bộ trưởng quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật trong lĩnh vực an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước. Cục có 3 phòng nghiệp vụ, 2 phòng hành chính và tài vụ, cùng 3 trung tâm. Từ năm 2018 đến 2024, ông Phong làm Cục trưởng, bà Trần Việt Nga từ Cục phó thành người nhiệm ông Phong.

Từ đầu năm 2018, Nghị định 15/2018 ra đời đã yêu cầu tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải đăng ký bản công bố. Cục An toàn thực phẩm là đơn vị tiếp nhận, quản lý hồ sơ và cấp, thu hồi giấy tiếp nhận đăng ký công bố sản phẩm.

Thời điểm đó, ông Phong yêu cầu các lãnh đạo Cục công khai số điện thoại để tổ chức, cá nhân gặp khó khi làm thủ tục sẽ liên hệ trực tiếp để được giải quyết. “Trước đây không hề có vấn đề gì và bị cáo trực tiếp ký hồ sơ. Nhưng từ khi áp dụng Nghị định 15, hồ sơ tồn đọng nhiều”, cựu Cục trưởng Phong khai.

So với quy định cũ, ông Phong thấy Nghị định 15 có nhiều điểm mới, đồng thời khắc phục những hạn chế trước đây. “Nói chung là siết chặt hơn về an toàn thực phẩm nên nhiều tổ chức, cá nhân không có tài liệu chứng minh công dụng, xuất xứ”, ông Phong khai và cho rằng thời gian xét hồ sơ cũng chỉ còn một nửa so với quy định cũ nhưng chuyên viên vẫn vậy nên tồn đọng.

Chủ tọa hỏi: “Thế ai đề xuất hoặc đưa ra chủ trương nhận tiền của doanh nghiệp?”. Ông Phong không trả lời thẳng mà nói mô hình quản trị thực phẩm ở Việt Nam rất khác nhau, mỗi doanh nghiệp một hạn chế nên triển khai cấp phép khó khăn.

“Doanh nghiệp chủ động đưa tiền hay là như thế nào? Mỗi bộ hồ sơ tiếp nhận thu bao nhiêu tiền? Bị cáo có đồng ý với chủ trương nhận tiền hay không?”, chủ tọa truy vấn. Ông Phong nhỏ giọng hơn khi trình bày nhưng vẫn không trả lời đúng trọng tâm câu hỏi. Ông khai chuyên viên báo cáo lãnh đạo phòng rồi cuối cùng thông tin đến chỗ ông.

“Lúc anh em báo cáo không nói rõ là thu của mỗi hồ sơ bao nhiêu, bị cáo cũng không quan tâm đến bao nhiêu tiền. Bị cáo chỉ nói là các doanh nghiệp tự làm được thì chuyên viên phải hỗ trợ. Nói chung bị cáo không nói là đồng ý với chủ trương nhận tiền, chỉ nói anh em làm thế nào thì làm nhưng hồ sơ phải chuẩn”, ông Phong khai.

Chủ tọa ngắt lời, đề nghị trình bày về “thỏa thuận chia tiền theo tỷ lệ, nếu có”. Ông Phong khai, thời điểm đó không thỏa thuận về cách chia tiền. Bởi thế mới có tình trạng đưa tiền không đều giữa các phòng, cá nhân và hồ sơ. Có lúc ông nhận 1 triệu đồng, lúc 1,5-2 triệu lúc thì 2,5 triệu đồng một hồ sơ.

“Trường hợp bị cáo trực tiếp ký hồ sơ thì các phòng đưa 2,5-3,5 triệu đồng. Song cũng có phòng chỉ đưa 1-1,5 triệu. Đây đều là khoản tiền không được phép thu theo quy định. Với hồ sơ bị cáo không trực tiếp ký thì tùy các phòng, đưa bao nhiêu thì đưa”, cựu Cục trưởng trình bày.

Cuối phần xét hỏi, ông Phong thừa nhận các cáo buộc nhận hối lộ của VKS, nói “nhận thức rõ các sai lầm”.

Theo cáo trạng, trong 7 năm liên tiếp, từ 2018 đến 2025, một số lãnh đạo, chuyên viên của Cục An toàn thực phẩm đã lợi dụng “quy định chung chung” của pháp luật để tạo cơ chế xin – cho, đưa nhận hối lộ. Các sai phạm diễn ra trong quá trình thẩm định cấp giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm; thẩm định giấy xác nhận nội dung quảng cáo; thẩm định, hậu kiểm, cấp giấy chứng nhận GMP.

Với việc thẩm định xét hồ sơ cấp giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm, một số cá nhân, doanh nghiệp làm dịch vụ đã thống nhất với chuyên viên của Cục về việc “chi tiền để xong việc”. Mỗi hồ sơ có “giá” trung bình từ 5 đến 10 triệu đồng.

Ông Phong bị cáo buộc đồng ý chủ trương cho chuyên viên nhận tiền để giúp đỡ người nộp hồ sơ, song kèm theo đó là cơ chế ăn chia rõ ràng. Cục trưởng nhận từ 2,5 đến 3 triệu đồng một bộ hồ sơ; còn lại chia theo các cấp, từ lãnh đạo phòng đến chuyên viên thụ lý. Tổng cộng, ông Phong được hưởng lợi 43,9 tỷ đồng với vai trò là người chỉ đạo.

Tiền doanh nghiệp cám ơn không nhận chuyển khoản

Trả lời thẩm vấn ngay sau đó, hai cựu cấp phó của ông Phong là Nguyễn Hùng Long và Đỗ Hữu Tuấn đều thừa nhận các sai phạm bị cáo buộc.

Cựu cục phó Long khai không phụ trách lĩnh vực cấp giấy đăng ký công bố sản phẩm song từ năm 2022 hồ sơ tồn đọng nhiều nên ông được giao “cùng vào cuộc”. Ông phụ trách xử lý hồ sơ và ký cấp giấy đến khi hết tồn đọng.

Ông Long cho hay ký hơn 10.000 hồ sơ xin cấp giấy tiếp nhận. Ông không biết chuyên viên thu mỗi hồ sơ bao nhiêu tiền nhưng được các cấp dưới là trưởng phòng tiếp nhận hồ sơ đưa khoảng 2 triệu đồng một bộ.

“Khi đưa tiền mọi người chỉ nói chung chung là tiền doanh nghiệp cảm ơn. Chỉ có rõ ràng về việc doanh nghiệp nào đưa tiền, doanh nghiệp nào không nhưng bị cáo không nhớ rõ. Tiền đưa không có ký nhận và cũng không chuyển khoản”, ông Long khai.

Ông Long thừa nhận cáo buộc đã nhận hối lộ 8,6 tỷ đồng, cho hay việc đưa tiền thường không cố định về thời gian song đều diễn ra trực tiếp tại phòng làm việc của mình.

Ông trình bày tiền dùng để cho con đi học và làm từ thiện như trao học bổng cho học sinh nghèo vượt khó, cho người già neo đơn, xây nhà tình nghĩa.

Cựu cục phó Đỗ Hữu Tuấn khai ký các giấy tiếp nhận sản phẩm từ năm 2019 đến 2021. Quá trình ký giấy đã được cấp dưới là trưởng phòng và giám đốc trung tâm nhận hồ sơ đưa tiền “doanh nghiệp cảm ơn”.

Ông Tuấn nói không biết về chủ trương nhận tiền nhưng được trao đổi rằng sẽ được đưa 2 triệu đồng mỗi hồ sơ nếu trực tiếp ký, còn cục trưởng Phong nhận 500.000 đồng. Ông chỉ nhận phần của mình, phần của sếp sẽ do người khác tự đưa.

“Cứ ký xong một thời gian là nhận tiền”, ông Tuấn khai và thừa nhận đã nhận hối lộ tổng 4,3 tỷ đồng. Tiền nhận được ông chi tiêu cho gia đình và làm từ thiện.

Tổng cộng trong vụ án này, 21 bị cáo bị truy tố đã đưa hối lộ tổng cộng 77,4 tỷ đồng. Còn số tiền đưa hối lộ 27,5 tỷ đồng công an đang tiếp tục làm rõ.

Sáng mai, 5/1, phiên tòa tiếp tục phần xét hỏi.

Phạm Dự – Thanh Lam