Đặc quyền của nhân tài khi đầu quân cho đại học Trung Quốc

Trái ngược với hàng người mệt mỏi nối đuôi làm thủ tục ở sân bay, Shin Young-chul chỉ mất 5 phút để vào phòng chờ VIP, qua lối đi trải thảm đỏ và được miễn kiểm tra giấy tờ.

Đó là một trong nhiều đặc quyền mà vị phó giáo sư người Hàn Quốc được hưởng 5 năm qua, kể từ khi gia nhập khoa Sinh – Hóa thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ miền Nam (SUSTech) ở thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, theo Korea Times.

Năm 2022, khi đến làm việc, Shin được xếp vào nhóm “nhân tài hạng C” theo kế hoạch Chim công của thành phố. Dù là bậc thấp nhất trong thang đánh giá, anh lập tức nhận khoản tiền mặt 35.000 USD cùng mức lương 170.000 USD mỗi năm sau thuế. Ở trường, anh được dùng kính hiển vi điện tử đông lạnh trị giá 4,5 triệu USD bất cứ khi nào cần, được ưu tiên xin tài trợ nghiên cứu. Ngoài ra, thành phố hỗ trợ mua nhà, tìm việc cho vợ của Shin và áp thuế thu nhập chỉ bằng 1/3 so với công dân thu nhập cao thông thường.

Global Times ước tính 13.000 nhà khoa học đã đầu quân cho Trung Quốc trong 5 năm qua. Nhiều người từng giành giải thưởng danh giá, thậm chí giải Nobel hay giữ ghế giáo sư bậc cao nhất ở các đại học hàng đầu phương Tây.

Sức hút lớn nhất nằm ở mạng lưới chính sách tài trợ và tuyển dụng nhân tài dày đặc. Nước này hiện vận hành khoảng 200 chương trình cấp tỉnh và quốc gia, tạo ra cấu trúc khuyến khích nhiều tầng mà giới học thuật gọi là “thang mũ”.

Nổi bật trong số này là các sáng kiến cấp quốc gia như Quỹ khoa học tự nhiên dành cho nhà khoa học trẻ xuất sắc ở nước ngoài, chương trình Học giả Trường Giang, Nghìn tài năng, Nghìn tài năng trẻ… Theo sau là các chính sách của địa phương như Kế hoạch Chim công (Thâm Quyến), Chiến dịch Côn Bằng (Chiết Giang) hay Học giả Phương Đông (Thượng Hải).

Nhân tài được phân chia theo các mức A, B, C để quyết định đãi ngộ. Tất cả đều nhận khoản thưởng nóng khi ký hợp đồng và trợ cấp nghiên cứu, đổi lại cam kết cống hiến từ 3 đến 5 năm.

Chẳng hạn, khi ký hợp đồng làm việc tại cơ sở Thâm Quyến của Đại học Trung văn Hong Kong, nhà khoa học thuộc chương trình “Nghìn tài năng trẻ” nhận khoản thưởng hơn 110.000 USD từ chính quyền tỉnh và trung ương, kèm quỹ khởi nghiệp nghiên cứu từ 220.000 đến 520.000 USD. Những người ở bậc cao hơn nhận mức thưởng gấp đôi cùng chế độ nhà ở ưu đãi. Riêng các học giả nước ngoài có thể nhận tới 440.000-740.000 USD tiền tài trợ nghiên cứu từ chính phủ, bên cạnh các gói hỗ trợ từ địa phương.

Các đại học đóng vai trò là đầu mối tiếp nhận hồ sơ. Để cạnh tranh và chiêu mộ học giả hàng đầu, các trường cũng chủ động tung ra những gói đãi ngộ riêng. Hiện phó giáo sư và giáo sư biên chế tại Trung tâm Toán học Yau thuộc Đại học Thanh Hoa nhận mức lương 74.000-518.000 USD mỗi năm. Để so sánh, mức lương cao nhất cho vị trí tương tự tại Đại học Princeton, Mỹ, dao động từ 271.000 đến 350.000 USD, theo The Daily Princetonian.

Nhiều trường còn có cơ chế “quỹ đối ứng”. Như tại Đại học Giao thông Thượng Hải, nếu một nhà khoa học trẻ nhận được 1-3 triệu nhân dân tệ (150.000-450.000 USD) từ quỹ nghiên cứu chính phủ, nhà trường sẽ rót thêm một khoản tương tự.

Cơ sở vật chất cũng là yếu tố quan trọng. “Ở Hàn Quốc chỉ có 5 kính hiển vi điện tử đông lạnh, nghĩa là phải chờ hàng tháng trời mới được dùng. Nhưng riêng SUSTech đã có tới 6 chiếc”, Shin kể.

Ngoài ra, các trường đẩy nhanh việc trao quyền, như bổ nhiệm ngay chức danh giáo sư biên chế, hoặc cho phép họ tuyển nghiên cứu sinh tiến sĩ không giới hạn. Chen Peipei, nhà khoa học năng lượng vừa rời Đại học Cambridge, Anh, để đến Đại học Thành phố Hong Kong, chia sẻ với tờ SCMP: “Đối với các nhà khoa học, việc có kinh phí và một nhóm nghiên cứu để thực hiện công việc là vô cùng hấp dẫn. Những cơ hội này ngày càng trở nên hiếm hoi tại Anh”.

Cuối cùng, môi trường nghiên cứu sôi động của các đại học ở Trung Quốc trong bối cảnh nước này nỗ lực vươn lên dẫn đầu thế giới về khoa học và công nghệ vào năm 2035, được cho là mang lại nhiều cơ hội cho giới học thuật.

Làn sóng này diễn ra giữa lúc các đại học Mỹ bị cắt giảm, đóng băng nguồn tài trợ và chịu nhiều sức ép, giám sát về nghiên cứu, theo CNN. Lu Wuyuan, nhà hóa học protein từng là giáo sư biên chế tại Đại học Maryland trước khi chuyển đến Đại học Phúc Đán, nhận định các trường của Trung Quốc đang chạy đua để tận dụng thời cơ này.

“Việc các nhà khoa học được đào tạo ở nước ngoài về Trung Quốc là một xu hướng mạnh mẽ, có lẽ là không thể đảo ngược”, Lu nói.

Khánh Linh tổng hợp