Đại biểu Quốc hội: Cần xử lý nguồn phát tán phim độc hại

Các đại biểu Quốc hội đề nghị xử lý tài khoản, chủ thể phát tán và ngăn phim độc hại tái xuất hiện trên Internet, thay vì chỉ chặn từng đường dẫn vi phạm.

Trả lời VnExpress bên hành lang Quốc hội về dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 luật trong lĩnh vực văn hóa, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa, chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội, cho rằng việc kiểm soát phim vi phạm trên Internet ngày càng khó khăn khi công nghệ cho phép sản xuất, sao chép và phát tán nội dung với tốc độ lớn.

Dự thảo luật xem xét bổ sung trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp phổ biến phim trên Internet. Đơn vị cung cấp phải gỡ bỏ phim có nội dung vi phạm các điều cấm của Luật Điện ảnh và pháp luật liên quan. Với phim được phép phổ biến nhưng phân loại độ tuổi hoặc cảnh báo chưa phù hợp, doanh nghiệp phải điều chỉnh theo yêu cầu bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền.

Theo ông Nghĩa, trí tuệ nhân tạo (AI) giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất phim, mở rộng cơ hội sáng tạo, nhưng cũng có thể bị lợi dụng để tạo ra hàng loạt nội dung độc hại. Một bộ phim bị gỡ bỏ có thể nhanh chóng xuất hiện trở lại trên tài khoản, địa chỉ hoặc nền tảng khác. “Nếu chỉ chặn một tên miền hoặc địa chỉ cụ thể, nội dung vi phạm có thể nhanh chóng xuất hiện trên địa chỉ khác, tài khoản khác hoặc nền tảng xuyên biên giới”, ông nói.

Vì vậy, đại biểu đề nghị không chỉ xử lý từng bộ phim vi phạm mà phải kiểm soát cả quá trình phát tán, từ phát hiện, gỡ bỏ đến ngăn tái đăng tải và xác định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.

Đại biểu Trịnh Xuân An, chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, cho rằng nếu cơ quan quản lý chỉ chờ phát hiện từng bộ phim vi phạm rồi yêu cầu gỡ bỏ hoặc chặn truy cập, việc xử lý sẽ khó theo kịp tốc độ sản xuất và phát tán nội dung trên môi trường số. “Cần chuyển từ xử lý từng vụ việc sang quản lý dựa trên mức độ rủi ro, đồng thời xác định trách nhiệm của các bên tham gia lưu trữ, phân phối và phổ biến phim”, ông nói.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, phân tích việc chặn truy cập vẫn cần thiết, nhất là khi chủ thể phát tán không hợp tác. Biện pháp này giúp giảm khả năng tiếp cận và hạn chế tốc độ lan truyền nội dung vi phạm.

Tuy nhiên, nếu tài khoản phát tán, các bản sao và nguồn thu từ phim vi phạm vẫn tồn tại, nội dung có thể tiếp tục xuất hiện ở địa chỉ khác. Cơ quan chức năng khi đó phải liên tục xử lý lại cùng một vấn đề. “Thành công phải thể hiện ở việc mức độ tiếp cận phim vi phạm giảm bền vững”, ông Hà nhấn mạnh.

Các đại biểu cũng cho rằng thay vì chỉ chặn từng đường dẫn, cơ quan quản lý cần kết hợp gỡ bỏ nội dung, ngăn đăng tải lại, xử lý tài khoản vi phạm và xác định trách nhiệm của chủ thể đứng sau hoạt động phát tán.

Nền tảng phổ biến phim phải chịu trách nhiệm tương xứng

Một vấn đề được các đại biểu quan tâm là phân định trách nhiệm giữa nhà mạng và nền tảng số. Theo ông Đỗ Đức Hồng Hà, doanh nghiệp viễn thông chủ yếu cung cấp kết nối, truyền dẫn dữ liệu, trong khi nền tảng trực tiếp lưu trữ, phân phối phim có thể nắm giữ dữ liệu người đăng tải, công cụ phát hiện nội dung trùng lặp và hệ thống đề xuất video tới người xem.

Đặc biệt, nền tảng trực tiếp lựa chọn, đề xuất và kiếm tiền từ phim có khả năng kiểm soát nội dung khác với doanh nghiệp chỉ truyền dẫn dữ liệu. Vì vậy, trách nhiệm của mỗi bên cần tương xứng với vai trò và khả năng can thiệp thực tế.

Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa đề nghị quy định rõ đầu mối chịu trách nhiệm, thời hạn xử lý và nghĩa vụ phối hợp giữa cơ quan quản lý văn hóa, cơ quan quản lý thông tin, doanh nghiệp viễn thông và các nền tảng số. Công nghệ AI có thể hỗ trợ phát hiện các bản sao, truy tìm nội dung được đăng tải lại, nhưng không nên thay thế hoàn toàn việc đánh giá của con người trong những trường hợp phức tạp.

Cùng quan điểm, ông Hà đề xuất mỗi yêu cầu xử lý phim vi phạm phải có chứng cứ, thời hạn, đơn vị thực hiện và cơ quan kiểm tra kết quả. Việc này nhằm tránh tình trạng các bên đùn đẩy trách nhiệm hoặc chỉ chặn một địa chỉ trong khi nguồn phát tán vẫn hoạt động.

Không đánh đồng phim AI với nội dung độc hại

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng không thể mặc nhiên coi phim làm bằng AI hoặc có chi phí sản xuất thấp là độc hại. Các thể loại như xuyên không, trùng sinh cũng không đồng nghĩa với vi phạm pháp luật. Việc xử lý phải căn cứ vào nội dung cụ thể, phân biệt phim cổ súy hành vi xấu với phim phản ánh cái xấu để phê phán.

Theo ông, cần phân biệt phim có nội dung bị cấm với phim chỉ sai sót về phân loại độ tuổi hoặc cảnh báo. Không phải sai sót nào cũng cần gỡ bỏ toàn bộ phim, nhưng nội dung bị cấm không thể tiếp tục phổ biến chỉ bằng cách gắn nhãn 18+.

Việc chặn phim phải có căn cứ, phạm vi rõ ràng, tránh ảnh hưởng đến nội dung hợp pháp. Nếu chặn nhầm, phải kịp thời khôi phục và bảo đảm quyền khiếu nại của người bị ảnh hưởng.

Đại biểu Trịnh Xuân An đồng tình, cho rằng không nên vì một số phim vi phạm mà hạn chế cả thể loại hoặc phương thức sáng tạo. Ông đánh giá tích cực việc dự thảo tiếp tục cho phép các đơn vị phổ biến phim trên mạng tự phân loại, không phải làm thêm thủ tục công nhận đủ điều kiện phân loại phim.

Ở góc độ bảo vệ người xem, đại biểu Đỗ Chí Nghĩa cảnh báo việc trẻ em thường xuyên tiếp xúc với hình ảnh bạo lực, nội dung độc hại có thể ảnh hưởng đến nhận thức và cảm xúc. Vì vậy, bên cạnh kiểm soát phim vi phạm, cơ quan chức năng cần tăng trách nhiệm của nền tảng và giáo dục kỹ năng số cho trẻ.

Sơn Hà