Chiều 21/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về kế hoạch đầu tư công trung hạn. Theo Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, lâu nay chính sách về đấu thầu được thiết kế để giảm giá, nhằm tiết kiệm ngân sách, qua đó tăng hiệu quả đầu tư.

Tuy nhiên, bên cạnh yếu tố tích cực, ông Tân nói thực tế qua nhiều năm cho thấy “dự án đấu thầu càng bỏ giá thấp, càng có xu hướng chất lượng thấp, tiến độ chậm, công trình dở dang kéo dài”.

Ông dẫn chứng với một dự án thoát nước 1.000 tỷ đồng sử dụng vốn ODA, mức giảm giá trung bình của gói thầu xây lắp khoảng 24%, có gói giảm 40%, giúp ngân sách tiết kiệm 200 tỷ đồng. Tuy nhiên, khi đi vào triển khai, những gói thầu thấp bị kéo dài thời gian, khiến dự án chậm tiến độ 3 năm, gây thiệt hại lớn.

“Nguyên nhân là giá thấp, nên nhà thầu làm không có lãi hoặc lỗ nên ưu tiên dự án khác. Đầu tư khó khăn cũng khiến dự án phát sinh nhiều thủ tục”, đại biểu nêu.

Tương tự, tại một dự án xây 6 phòng học với mức đầu tư 8 tỷ đồng cũng do nhà thầu bỏ giá thấp thực hiện. Theo ông Tân, nhà thầu năng lực yếu nên gần 4 năm mới hoàn thành, gây bất tiện lớn cho nhà trường.

Trước thực tế này, Phó chủ tịch Quảng Trị đề nghị cần sửa luật liên quan, trong đó tăng mức chỉ định thầu với công trình có tiêu chuẩn đồng nhất, ví dụ phòng học từ 2 tỷ có thể tăng lên 10 tỷ đồng.

Từ nay đến 2030, Chính phủ đề xuất tổng vốn đầu tư công là 8,22 triệu tỷ đồng – gấp 2,7 lần thực hiện 5 năm trước. Trong đó ngân sách trung ương 3,8 triệu tỷ và địa phương 4,22 triệu tỷ đồng.

Bà Phạm Thúy Chinh, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy “giải ngân sang hiệu quả cao”. Bởi theo bà, thực tế nhiều năm qua, vốn không phải vấn đề lớn mà ở khâu chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng chậm, năng lực thực hiện dự án còn hạn chế, dẫn đến lãng phí nguồn lực.

Đồng thời, bà đề nghị áp dụng cơ chế giải ngân theo kết quả đầu ra, thiết lập nguyên tắc không đạt mục tiêu giai đoạn trước thì không bố trí vốn cho giai đoạn sau. Tỷ lệ giải ngân, hiệu quả dự án cần được công khai để tránh đầu tư dàn trải.

“Việc đánh giá dự án đầu tư công phải bắt buộc theo các chỉ tiêu tài chính như tỷ suất hoàn vốn, điểm hòa vốn, hiệu quả kinh tế – xã hội”, bà Chinh cho hay.

Ở khía cạnh này, Phó chủ tịch Quảng Trị Hoàng Xuân Tân cho rằng cần tăng trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc lựa chọn nhà thầu có năng lực.

Đối với địa phương, nhất là đô thị lớn như Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, các đại biểu gợi ý vận dụng linh hoạt các công cụ tài chính như mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), trái phiếu chính quyền địa phương… Việc này nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực tại chỗ và thúc đẩy phát triển bền vững.

Giải trình sau đó, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho rằng việc sử dụng hiệu quả vốn đầu tư công là “yêu cầu bắt buộc”. Với quy trình đấu thầu hiện kéo dài 6 tháng đến 1 năm, Bộ trưởng Tuấn nói sẽ yêu cầu các đơn vị rà soát khâu triển khai, các vướng mắc về mặt bằng, tiêu chuẩn định mức, giá vật liệu xây dựng.

Ông cho biết trong tuần này Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ chỉ đạo một hội nghị toàn quốc nhằm rà soát lại toàn bộ việc giải ngân đầu tư công. Việc rà soát tiến hành từ quy trình thủ tục, gồm thủ tục hành chính khâu chuẩn bị đầu tư.

Quốc hội dự kiến biểu quyết thông qua kế hoạch đầu tư công trung hạn vào ngày 24/4.

Anh Tú