Thảo luận về tình hình kinh tế – xã hội tại Quốc hội sáng 21/4, Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Đặng Ngọc Huy cho biết giáo dục luôn được Đảng, Nhà nước xác định là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò then chốt đối với phát triển bền vững.

Tuy nhiên theo ông, bên cạnh những kết quả đạt được, nền giáo dục hiện vẫn đối mặt với “căn bệnh trầm kha” là chạy theo thành tích. Dù vấn đề này đã nhiều lần được nêu tại nghị trường và có giải pháp từ Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, thực tế ở nhiều địa phương, các chỉ tiêu như tỷ lệ lên lớp, tốt nghiệp, học sinh giỏi vẫn được báo cáo rất cao trong khi chất lượng thực chất chưa tương xứng.

Ông dẫn chứng tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông nhiều năm duy trì trên 98%, song các khảo sát năng lực độc lập lại cho thấy không ít học sinh ra trường thiếu kỹ năng tư duy phản biện, thiếu khả năng làm việc nhóm và chưa có nền tảng để học tiếp hoặc làm việc trong môi trường thực tế.

Đại biểu cho rằng nhiều giáo viên và nhà trường bị cuốn vào vòng xoáy thi đua phải làm đẹp điểm số, tô hồng báo cáo. “Không phải vì họ thiếu lương tâm mà vì hệ thống buộc họ phải như vậy”, ông nói, đồng thời chỉ ra cơ chế thi đua hiện nay gắn với chỉ tiêu, chỉ tiêu gắn với tỷ lệ, còn tỷ lệ lại gắn với thành tích, khiến thành tích không còn phản ánh đúng thực chất mà trở thành áp lực đè lên giáo viên và hệ thống giáo dục.

 

 

Video Đặng Ngọc Huy

Trong bối cảnh đó, học sinh chịu áp lực học để đạt điểm cao, vào trường chuyên, có bằng khen, thay vì học để hiểu biết, sáng tạo và phát triển bản thân. Các em ít có cơ hội được rèn luyện cách đặt câu hỏi, cách chấp nhận thất bại và đứng dậy, cách trở thành chính mình. Hệ quả là học sinh mất dần niềm vui học tập và động lực khám phá, giáo viên kiệt sức vì áp lực hình thức, còn xã hội dần mất niềm tin vào chất lượng giáo dục.

Theo ông, Việt Nam không thể xây dựng nền kinh tế tri thức và nâng cao năng lực cạnh tranh nếu tiếp tục dựa vào những “con số ảo”. Vì vậy, giáo dục cần quay về các giá trị cốt lõi là dạy thật, học thật, thi thật.

Từ thực tế này, ông đề nghị Quốc hội và Chính phủ cải cách toàn diện cơ chế thi đua, khen thưởng trong ngành giáo dục, trong đó trọng tâm là thay đổi cách đánh giá học sinh. Các tiêu chí hình thức như tỷ lệ đỗ, tỷ lệ học sinh giỏi cần được loại bỏ, thay bằng hệ thống đánh giá dựa trên tiến bộ thực chất của người học theo thời gian.

Phương pháp đánh giá cũng cần chuyển sang coi trọng năng lực tư duy, khả năng thực hành, kỹ năng sống và phẩm chất. Đồng thời, ngành giáo dục cần giảm áp lực hành chính, “bệnh báo cáo” cho giáo viên, đi kèm với cơ chế giám sát độc lập và minh bạch hóa dữ liệu.

Đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của phụ huynh và xã hội trong việc thay đổi cách nhìn, không đo giá trị của học sinh bằng điểm số và danh hiệu. “Áp lực sẽ không biến mất dù chính sách thay đổi, cần một cuộc chuyển đổi văn hóa từ chạy đua thành tích sang trân trọng giá trị thực chất”, ông nêu.

Theo ông Huy, thế hệ trẻ Việt Nam có đủ trí tuệ, sáng tạo và ý chí để vươn ra thế giới, nhưng điều các em cần không phải là những tấm bằng khen mà là một nền giáo dục trung thực, nhân văn, giúp phát triển đúng năng lực. “Một nền giáo dục thật, dạy thật, học thật, thi thật sẽ tạo ra những con người có năng lực thật, phẩm chất thật. Đó mới là thành tích cao nhất mà đất nước cần hướng tới”, ông nói.

Vũ Tuân