Ngày 2/2, sau cuộc điện đàm với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng hai nước “đã đạt thỏa thuận thương mại”. Theo đó, Mỹ sẽ giảm thuế đối ứng với Ấn Độ từ 50% về 18%. Đổi lại, New Delhi dừng mua dầu Nga, giảm thuế nhập khẩu, rào cản phi thuế quan và mua thêm hơn 500 tỷ USD hàng hóa Mỹ.

Thị trường tài chính Ấn Độ phản ứng tích cực với thông tin này. Chỉ số Nifty 50 trên sàn chứng khoán nước này tăng gần 3% phiên 3/2. Đồng rupee tăng giá 1% so với USD. Lợi suất trái phiếu chính phủ Ấn Độ kỳ hạn 10 năm giảm 5 điểm cơ bản (0,05%).

Thỏa thuận gây chú ý với điều khoản về dầu Nga – bài toán khó trong đàm phán thương mại Mỹ – Ấn Độ thời gian qua. Tháng 8/2025, Tổng thống Mỹ áp thuế bổ sung 25% với hàng Ấn Độ, với lý do nước này mua dầu từ Nga, nâng tổng thuế với quốc gia Nam Á lên 50%. Hai tháng sau đó, ông Trump tuyên bố Thủ tướng Modi đã hứa ngừng mua dầu Nga. Giới chức Ấn Độ khi đó không đưa ra bình luận về tuyên bố này.

Dù vậy, tháng 10/2025, Reuters trích số liệu từ các nguồn tin thân cận cho biết các nhà máy lọc dầu Ấn Độ cắt giảm một nửa sản lượng dầu nhập khẩu từ Nga. Điều này khiến lượng nhập dầu từ Moskva của quốc gia Nam Á xuống thấp nhất hai năm vào tháng 12/2025. Thay vào đó, họ tăng mua từ Trung Đông, châu Phi và Nam Mỹ.

Bộ trưởng Dầu mỏ Ấn Độ Hardeep Singh Puri tháng trước cho biết họ đang đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu khi lượng dầu Nga nhập khẩu giảm xuống.

Trong bài đăng ngày 2/2, ông Trump cho biết việc Ấn Độ dừng mua dầu Nga “sẽ giúp chấm dứt chiến sự tại Ukraine”. Vài năm qua, phương Tây tăng trừng phạt lĩnh vực dầu khí Nga, nhằm gây sức ép buộc nước này chấm dứt chiến sự tại Ukraine. Xuất khẩu năng lượng hiện vẫn đóng góp lớn cho ngân sách Moskva.

Trên mạng xã hội sau đó, Thủ tướng Modi cũng bày tỏ sự vui mừng khi thuế nhập khẩu giảm xuống, nhưng không đề cập đến việc dừng mua dầu Nga.

Sau khi chiến sự nổ ra đầu năm 2022, dầu Nga bị phương Tây xa lánh và áp đặt nhiều lệnh trừng phạt. Ấn Độ và Trung Quốc vì thế dần trở thành khách mua lớn nhất của sản phẩm này. DW trích số liệu cho biết giai đoạn 2021-2024, nhập khẩu mặt hàng này từ Nga của Ấn Độ tăng 19 lần, lên 1,9 triệu thùng một ngày.

Petras Katinas – nhà nghiên cứu năng lượng tại Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA) cho biết Ấn Độ đã tiết kiệm được 33 tỷ USD chi phí năng lượng giai đoạn 2022-2024. Nguyên nhân là Moskva hạ giá sản phẩm mạnh tay. Truyền thông Ấn Độ ước tính việc ngừng mua có thể khiến chi phí dành cho nhiên liệu của nước này tăng thêm 9-11 tỷ USD mỗi năm.

Ấn Độ hiện không còn hưởng lợi nhiều từ việc mua dầu Nga so với năm 2022. Khi đó, họ được giảm giá tới 15-20 USD một thùng. Tuy nhiên, tháng 8 năm ngoái, con số này chỉ còn quanh 5 USD, Sumit Ritolia – nhà phân tích dầu tại hãng dữ liệu Kpler cho biết. Ritolia dự báo các doanh nghiệp Ấn Độ có thể mất khoảng một năm để giảm phụ thuộc vào đối tác bán dầu truyền thống, nếu bắt buộc phải làm điều này.

Các hãng lọc dầu Ấn Độ phải hoàn tất hợp đồng dầu hiện tại với Nga trước khi dừng hẳn việc mua hàng. Họ cũng chưa nhận được chỉ đạo dừng nhập khẩu từ chính phủ. Các đơn hàng được đặt trong tháng 2, sẽ nhận sau một tháng.

Hãng đánh giá tín nhiệm Moody’s nhận định dù Ấn Độ đã giảm mua dầu thô Nga vài tháng qua, rất khó có thể dừng hoàn toàn ngay lập tức. Bởi việc này sẽ gây gián đoạn tăng trưởng kinh tế của Ấn Độ. Thậm chí, hãng còn cảnh báo việc New Delhi dừng hẳn mua dầu Nga có thể gây thiếu hụt nguồn cung ở nơi khác, khiến giá dầu tăng tốc và gây ra lạm phát.

Với Nga, việc này sẽ khiến nền kinh tế chịu thêm sức ép. Nga hiện là nước sản xuất dầu lớn thứ 3 thế giới, đóng góp khoảng 12% sản xuất dầu toàn cầu, theo hãng dữ liệu Statista và Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA).

Ngân sách nước này vốn nhạy cảm với biến động giá dầu, do ngành dầu khí đóng góp khoảng 30% tổng thu. Tuy nhiên, giá nhiên liệu thế giới đã giảm dần từ tháng 4 năm ngoái, sau khi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) bắt đầu tăng sản xuất. Bên cạnh đó, các lệnh trừng phạt mới của phương Tây gần đây cũng khiến ngành này chịu thêm thách thức. Theo Phó chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev, nước này đang chịu khoảng 30.000 lệnh trừng phạt từ phương Tây.

Theo báo cáo cuối năm ngoái của Bộ Tài chính Nga, nguồn thu từ dầu khí đã giảm gần 25% xuống 8.480 tỷ ruble – thấp nhất kể từ năm 2020. Giá dầu Nga trung bình tháng trước chỉ là 39 USD một thùng, giảm từ 57 USD hồi tháng 8/2025.

Đây không phải lần đầu tiên Nga đối mặt với việc giá dầu giảm. Những năm trước, họ có nhiều lựa chọn hơn, như cắt giảm chi tiêu. Tuy nhiên, chi phí cho chiến sự tại Ukraine, hiện chiếm khoảng 30% ngân sách hàng năm của Nga, khiến việc cắt giảm trở nên khó khăn.

Với thị trường toàn cầu, việc Ấn Độ dừng mua dầu Nga có thể khiến giá dầu thô tăng tốc. “Nếu Ấn Độ không mua dầu Nga năm 2022, giá đã có thể lên 120 USD, thậm chí là 300 USD một thùng”, Ritolia nhận định. Trước chiến sự, dầu thô Brent quanh 80 USD một thùng, sau đó vượt 100 USD khi xung đột nổ ra.

Giới phân tích từ lâu đã cảnh báo nếu nguồn cung dầu Nga đột ngột giảm mạnh, giá sẽ tăng vọt, do các nước bị ảnh hưởng đổ xô tìm nguồn khác thay thế. Kể cả khi OPEC tăng sản xuất liên tục, việc bổ sung vài triệu thùng dầu mỗi ngày trong ngắn hạn vẫn rất khó do các rào cản về công suất dự phòng và logistics.

“Chẳng nơi nào có thể cung cấp khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày đủ nhanh để ngăn giá tăng cao”, Alexander Kolyandr – nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu cho biết trên Independent.

Giá nhiên liệu cao sẽ khiến lạm phát tăng tốc trên toàn cầu, kể cả Mỹ. Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) ước tính giá dầu tăng 10 USD, lạm phát nước này thêm 0,2 điểm phần trăm. Ngân hàng Trung ương Ấn Độ cũng có tính toán tương tự.

Giá dầu Brent hiện ở mức 66 USD. Vì thế, nếu lên mức 110-120 USD, lạm phát có thể tăng thêm 1 điểm phần trăm, khiến chi phí năng lượng, giao thông, thực phẩm tăng vọt với cả người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Hà Thu (theo Reuters, DW)