Định kiến ‘con gái Bính Ngọ’ khiến tỷ lệ sinh lao dốc

Quan niệm bé gái sinh năm Bính Ngọ nóng nảy, khắc chồng từng khiến hàng trăm nghìn gia đình Nhật Bản hoãn sinh con.

Trên đồ thị dân số Nhật Bản, cột biểu thị số trẻ sinh năm 1966 đột ngột tụt xuống thấp, tạo thành một vết lõm rõ rệt. Năm 1965, nước này có hơn 1,82 triệu trẻ chào đời. Con số giảm còn 1,36 triệu vào năm 1966, rồi tăng lên 1,94 triệu năm 1967.

Năm 1966, tổng tỷ suất sinh cũng lao từ 2,14 xuống 1,58 con trên mỗi phụ nữ, trước khi phục hồi lên 2,23 vào năm 1967. Nếu chỉ nhìn biểu đồ, người ta có thể lầm tưởng Nhật Bản vừa trải qua một thảm họa. Nhưng năm 1966 không có chiến tranh, dịch bệnh hay suy thoái kinh tế. Nhật Bản khi đó đang tăng trưởng mạnh.

Nguyên nhân nằm ở một định kiến lâu đời về phụ nữ tuổi Bính Ngọ.

Trong quan niệm từng phổ biến tại Nhật, bé gái sinh năm Bính Ngọ bị cho là nóng tính, khó lấy chồng, gây bất hạnh cho gia đình, thậm chí “sát chồng”.

Định kiến được cho là bắt nguồn từ truyền thuyết về Yaoya Oshichi, con gái một người bán rau sống tại Edo (tên gọi cũ của Tokyo). Sau trận hỏa hoạn năm 1682, Oshichi trú trong chùa và đem lòng yêu một chàng trai làm việc tại đây. Vì muốn gặp lại người mình yêu, cô tìm cách phóng hỏa vào năm sau nhưng bị bắt và xử tử.

Một số phiên bản kể Oshichi sinh năm Bính Ngọ 1666. Câu chuyện sau đó được đưa vào kịch rối và sách phổ thông. Hình tượng cô gái si tình, bốc đồng và gây hỏa hoạn dần bị gắn với phụ nữ sinh năm “ngựa lửa”, dù không có bằng chứng cho thấy năm sinh ảnh hưởng đến tính cách hay hôn nhân.

Trong hai năm Bính Ngọ 1846 và 1906, số trẻ chào đời tại Nhật giảm khoảng 6 đến 8% so với các năm lân cận. Năm 1966, mức giảm lên tới 25%.

Truyền thông góp phần khuếch đại nỗi lo. Từ năm 1964, báo chí và truyền hình Nhật liên tục nói về “ngựa lửa”. Ngay cả những chiến dịch kêu gọi bác bỏ mê tín cũng khiến lời đồn được biết đến rộng rãi hơn.

Trong thập niên 1960, gần một nửa các cuộc hôn nhân đầu tiên tại Nhật vẫn được sắp đặt hoặc chịu ảnh hưởng lớn từ gia đình. Nhiều cặp vợ chồng không nhất thiết tin lời đồn nhưng vẫn sợ con gái sau này bị nhà chồng hoặc người mai mối từ chối.

Tuy nhiên, nỗi lo đó dường như không trở thành hiện thực.

GS Hiroyuki Yamada, nhà kinh tế học tại Đại học Keio, phân tích các cuộc khảo sát toàn quốc đối với phụ nữ sinh từ năm 1964 đến 1968. Ông không tìm thấy bằng chứng rõ ràng cho thấy phụ nữ sinh năm 1966 gặp bất lợi về khả năng kết hôn, trình độ học vấn hoặc điều kiện kinh tế sau hôn nhân.

Khi thế hệ này bước vào độ tuổi kết hôn vào cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, khoảng 80% các cuộc hôn nhân đầu tiên tại Nhật đã xuất phát từ tình yêu. Vì vậy, năm sinh không còn là tiêu chí sàng lọc như trong các cuộc mai mối truyền thống.

“Ảnh hưởng của mê tín đối với quyết định sinh con năm 1966 có thể liên quan đến việc hôn nhân sắp đặt còn phổ biến”, Yamada nhận định. “Cha mẹ lo con gái sẽ gặp khó khăn khi kết hôn trong tương lai”.

Khi chu kỳ Bính Ngọ trở lại vào năm 2026, nhiều nhà nhân khẩu học từng lo tỷ lệ sinh vốn đã thấp của Nhật Bản sẽ tiếp tục giảm mạnh.

Thực tế, trong 6 tháng đầu năm Bính Ngọ 2026, Nhật Bản ghi nhận 342.068 trẻ chào đời, tăng 0,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây là lần đầu số trẻ sinh trong nửa đầu năm tăng sau 11 năm, trái ngược với mức giảm 25% vào năm Bính Ngọ 1966.

Các chuyên gia cho rằng người trẻ ngày nay ít biết hoặc không còn coi trọng lời đồn “ngựa lửa”. Hôn nhân sắp đặt cũng chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Quan trọng hơn, độ tuổi sinh con đầu lòng đã tăng và số con trung bình giảm sâu, khiến nhiều phụ nữ không còn dễ dàng hoãn kế hoạch sinh nở thêm một năm.

Dù vậy, năm âm lịch vẫn có thể ảnh hưởng đến quyết định sinh con tại một số cộng đồng ở Đông Á. Hong Kong từng ghi nhận số trẻ chào đời tăng vào các năm Thìn 1988 và 2000. Hiện tượng tương tự xuất hiện tại Đài Loan trong nhiều năm Thìn, cũng như ở Trung Quốc vào năm 2012 và 2024.

Ngọc Ngân (Theo The Japan Times, Nippon)