Du học sinh Việt ảnh hưởng gì khi Australia siết visa?

Con đường định cư Australia không còn đơn giản như trước, du học sinh Việt tập trung vào kiến thức và kỹ năng ít bị ảnh hưởng, nhóm “đánh cược” vào chính sách di trú sẽ rủi ro, theo chuyên gia.

Hồng Hải, người Hải Phòng, tới Australia năm ngoái với visa 462 – diện vừa làm, vừa du lịch. Theo dõi tin tức, Hải biết bang Tasmania an toàn, chính sách khá thuận lợi với du học sinh, lại đang thiếu nhân lực. Anh định học nghề, sau đó xin việc và tìm đường định cư.

Giữa lúc nghiên cứu cách nộp visa du học (visa 500), chính phủ Australia công bố siết hàng loạt chính sách với người nước ngoài. Du học sinh chỉ được học tiếp lên các bậc cao hơn, thay vì liên tục đăng ký các khóa học ngang hoặc thấp hơn hiện tại.

“Tôi cảm nhận chính sách đang ngày càng khó khăn cho người nhập cư, đặc biệt là du học sinh”, Hải nói.

Thấy tỷ lệ trượt visa cao, anh hoang mang không biết có nên nộp hồ sơ ở Australia nữa không. Nếu trượt, Hải vừa không được hoàn lại phí, vừa bị lưu vết trong hồ sơ, là trở ngại khi xin visa ở một số nước khác.

Ba năm qua, chính phủ Australia có nhiều động thái kiểm soát số người di cư ròng, trong bối cảnh lạm phát đẩy giá nhà và các chi phí lên cao. Du học sinh vốn nắm khoảng 1/3 số lượng thị thực tạm thời, trở thành mục tiêu chính trong kế hoạch trên.

Từ năm 2024 đến nay, Australia ba lần tăng phí visa du học, rút thời gian ở lại làm việc sau tốt nghiệp của du học sinh, nâng yêu cầu chứng minh tài chính,… Ngay trước khi công bố các quy định mới, chính phủ đã “cấm cửa” một khóa cao học được cho là bị nhiều du học sinh lợi dụng để “nhảy visa” (chuyển đổi giữa các loại visa để được ở lại).

Các chuyên gia đều cho rằng các chính sách mới sẽ tác động nhiều tới nhóm đi học chỉ để kéo dài thời gian ở hợp pháp và con đường di trú, hơn là nhóm có mục đích, lộ trình nghiêm túc.

“Một chiến lược chủ yếu dựa vào việc có được visa trước rồi sau đó mới tìm cách ở lại và di trú sẽ bất định hơn”, GS Trần Thị Lý, Đại học Deakin, đánh giá.

Bà cho hay sinh viên Việt Nam đến từ một nước ASEAN hay nhóm làm nghiên cứu sinh tiến sĩ vẫn được phép đưa người thân cùng sang Australia theo các quy định mới. Điều này tạo ra một sự ổn định nhất định với họ và gia đình.

Anh Nguyễn Đức Quyết, giám đốc điều hành, đồng sáng lập công ty tư vấn du học và di trú Rightway, bổ sung rằng có khả năng ứng viên chương trình Thạc sĩ nghiên cứu (Master by Research) cũng thuộc diện được đưa theo người thân, do nằm trong “các chương trình nghiên cứu sau đại học”, song cần chờ văn bản chính thức.

Dựa trên chiến lược thu hút nhân lực của từng bang, cùng định hướng mới nhất của chính phủ, cơ hội định cư đang tập trung rõ rệt vào 5 nhóm ngành, theo anh Nguyễn Duy Tùng, đại diện di trú Australia tại Rightway. Đó là Xây dựng và hạ tầng, Y tế và chăm sóc sức khỏe; Giáo dục và giảng dạy; Nông nghiệp, thủy sản và tài nguyên; An ninh Quốc phòng và cảnh sát.

Ngoài ra, các visa tay nghề như 491, 190 và 494 – thường được xin sau visa 500 hoặc visa 485 – tiếp tục được ưu tiên ở các khu vực Regional. Đây là những địa điểm nằm ngoài thành phố lớn như Sydney, Melbourne và Brisbane, sinh viên được cộng thêm 1–2 năm cho visa 485, có thêm cơ hội tích lũy kinh nghiệm và điểm định cư.

Song, GS Lý lưu ý du học sinh không nên hiểu rằng học một ngành cụ thể sẽ đảm bảo cơ hội định cư tại Australia, do nhu cầu của thị trường lao động thay đổi theo thời gian, kéo theo chính sách di trú.

“Các bạn trước hết hãy nghĩ đến mình muốn học gì, có thể phát triển những năng lực gì và được thị trường lao động đón nhận như thế nào, thay vì chỉ chọn một ngành vì cho rằng nó sẽ mang lại cơ hội định cư”, GS Lý lưu ý.

Để thích nghi trong bối cảnh hiện nay, các chuyên gia khuyến nghị sinh viên Việt Nam cân nhắc kỹ lựa chọn học tập, gồm ngành, bậc học, cơ sở giáo dục, và giá trị của chương trình đó với kế hoạch nghề nghiệp dài hạn.

Người học đặc biệt cần tính toán kỹ về tài chính. GS Lý cho rằng không nên giả định rằng làm thêm là đủ để trang trải chi phí học tập và sinh hoạt ở Australia. Còn anh Quyết nói đã chứng kiến rất nhiều trường hợp “đứt gánh giữa đường” vì biến cố tài chính.

Lý giải, anh cho hay trước đây, nếu gia đình gặp biến cố thì du học sinh bậc đại học vẫn còn đường lui: chuyển sang học nghề (khác bậc học), hoặc chọn gói học nghề liên kết với bậc cử nhân có chi phí rẻ hơn. Nhưng với chính sách mới, những phương án này sẽ là bất khả thi.

Dù vậy, chuyên gia nhìn nhận cánh cửa du học Australia không đóng lại. Theo anh Quyết, số liệu cho thấy lượng sinh viên nước ngoài nhập học năm 2026 thực tế thấp hơn hạn mức 295.000 người mỗi năm của chính phủ.

“Cánh cửa vẫn mở, thậm chí còn rộng hơn với nhóm người thực sự đang đi qua. Những ai có mục tiêu học tập thật sự thì không có gì phải lo lắng”, anh nói.

GS Lý cho rằng sinh viên không nên ra quyết định hoàn toàn dựa vào chính sách visa và định cư hiện tại, mà cần chuẩn bị phương án dự phòng cho các thay đổi. Đồng thời, họ nên coi du học trước hết là khoản đầu tư vào kiến thức, kỹ năng.

Bà dự đoán chính sách với du học sinh của xứ sở chuột túi sẽ chuyển dịch từ mối liên hệ “giáo dục – di trú” sang con đường “giáo dục – việc làm – di trú”. Việc làm ngày càng đóng vai trò trung gian quan trọng.

“Sinh viên nên quan tâm đến khả năng có việc làm ngay từ khi bắt đầu học, tích lũy kỹ năng giao tiếp tiếng Anh, kinh nghiệm thực tập, làm việc, hiểu biết về thị trường, cũng như xây dựng mạng lưới nghề nghiệp”, GS Lý đúc kết.

Tính đến cuối tháng 6, gần 680.000 sinh viên quốc tế đang theo học ở Australia. Người Việt là nhóm đông thứ 4, với hơn 31.300 du học sinh.

Khánh Linh

* Tên nhân vật được thay đổi