Dự kiến giao đại học tự phong giáo sư, phó giáo sư

Thay vì qua nhiều hội đồng, các đại học được tự xét, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư như thông lệ quốc tế, theo dự kiến của Bộ Giáo dục.

TS Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo, ngày 24/6 cho biết Bộ đang nghiên cứu định hướng xây dựng tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư (GS, PGS).

Những năm trước, việc xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh GS, PGS qua 3 cấp. Đầu tiên, các trường đại học thành lập hội đồng cơ sở để xem xét, đánh giá, chọn ứng viên đủ tiêu chuẩn, đề xuất Hội đồng ngành/liên ngành thẩm định. Sau đó, Hội đồng ngành lại trình Hội đồng Giáo sư Nhà nước xem xét, công nhận những người đạt chuẩn. Cuối cùng, các trường tiếp tục khâu bổ nhiệm.

Còn sắp tới, Bộ dự kiến giao cho các trường đại học chịu trách nhiệm toàn bộ quá trình xét, bổ nhiệm chức danh GS, PGS.

“Thay vì quy trình như trên, Bộ dự kiến phân cấp mạnh mẽ gắn liền với trách nhiệm giải trình, đề cao vai trò của người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học”, ông Đức nói.

Cụ thể, Bộ ban hành tiêu chí, tiêu chuẩn, tập trung vào ba năng lực nền tảng cốt lõi của ứng viên: năng lực giảng dạy, uy tín khoa học và khả năng thu hút nguồn lực để phát triển năng lực nghiên cứu của trường.

Một số tiêu chuẩn cụ thể có thể gồm: có công bố khoa học quốc tế thuộc danh mục Scopus hoặc WoS; đạt tiêu chuẩn ngoại ngữ chuyên môn bằng tiếng Anh, chứng minh bằng cách báo cáo tóm tắt bằng tiếng Anh về thành tựu khoa học, kết quả đào tạo nổi bật và định hướng nghiên cứu trực tiếp trước hội đồng…

Từ yêu cầu chung của Bộ, các trường có quyền quy định chi tiết tiêu chuẩn giáo sư, phó giáo sư sao cho sát điều kiện thực tế, định hướng chiến lược của mình. Tuy nhiên, việc này phải phù hợp với đặc thù lĩnh vực, chuyên ngành đào tạo và không thấp hơn quy định chung.

Sau đó, trường thành lập hội đồng xét, bổ nhiệm theo ngành/nhóm ngành, tổ chức phản biện, đánh giá năng lực giảng dạy, nghiên cứu khoa học và uy tín của ứng viên, ra quyết định bổ nhiệm GS, PGS với người đủ điều kiện.

“Bộ sẽ không can thiệp sâu vào khâu đánh giá chuyên môn hay trực tiếp phê duyệt, rà soát lại từng hồ sơ”, ông Đức thông tin. “Thay vào đó, Bộ giám sát quy trình xét bổ nhiệm nhằm kiểm tra tính chính xác, minh bạch, giải quyết các phản ánh, khiếu nại nếu có”.

Cùng các tiêu chuẩn, Bộ dự kiến đặt ra 5 nguyên tắc cốt lõi cho mô hình bổ nhiệm mới, gồm: gắn với vị trí việc làm và định hướng phát triển của nhà trường; cạnh tranh bình đẳng; tự chủ gắn liền với trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục, trách nhiệm và danh dự của mỗi thành viên hội đồng cùng sự giám sát của Bộ; hội nhập qua các tiêu chuẩn tiếp cận chuẩn mực quốc tế và phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Theo ông Đức, cơ chế này giúp chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình bổ nhiệm mang tính tôn vinh, có giá trị suốt đời sang phương thức bổ nhiệm gắn kết chặt chẽ với trách nhiệm và hiệu quả công việc.

Về định mức, cơ cấu bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư, Bộ dự kiến quy định dựa trên số lượng giảng viên có trình độ tiến sĩ, quy mô đào tạo nghiên cứu sinh và năng lực nghiên cứu khoa học của các trường.

Tuy nhiên, tỷ lệ này không cứng nhắc hay cào bằng, mà vận dụng linh hoạt, gắn chặt với đề án vị trí việc làm của từng cơ sở.

Ngoài ra, Bộ sẽ có yêu cầu cao nhất về đạo đức học thuật – đưa liêm chính khoa học thành một nội dung độc lập, trực diện kèm hệ thống chế tài nghiêm khắc.

Các hành vi gian lận học thuật, đạo văn, mua bán bài báo, trục lợi trong công bố quốc tế hoặc kê khai không trung thực sẽ bị xử lý nghiêm. Ứng viên vi phạm bị hủy kết quả, thu hồi quyết định và có thể bị cấm đăng ký xét giáo sư, phó giáo sư từ 3 đến 5 năm, thậm chí là cấm vĩnh viễn nếu vi phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học và các thành viên trong hội đồng xét bổ nhiệm phải chịu trách nhiệm cá nhân bằng danh dự và pháp lý đối với từng lá phiếu.

Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo nêu yêu cầu đổi mới việc xét giáo sư, phó giáo sư. Theo đó, khi hoàn thiện các quy định cho phù hợp với thông lệ quốc tế và thực tiễn, việc bổ nhiệm được giao về các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.

“Chúng tôi đang nghiên cứu kỹ lưỡng những định hướng đổi mới trên”, ông Đức nói. “Mục tiêu lớn nhất mà Bộ hướng tới là niềm tin của cộng đồng khoa học và danh dự của đội ngũ trí thức nước nhà”.

Từ năm 2019 đến 2025 – giai đoạn xét công nhận chức danh giáo sư, phó giáo sư theo quyết định 38 năm 2018 của Thủ tướng với nhiều tiêu chuẩn cao hơn trước, Hội đồng Giáo sư Nhà nước đã tổ chức 7 đợt xét. Số ứng viên được công nhận là gần 3.700. Riêng năm ngoái có 900 ứng viên được công nhận, đông nhất.

Dương Tâm