* Bài viết tiết lộ nội dung phim

Khi ra rạp tháng 3/2004, bộ phim của đạo diễn người Pháp Michel Gondry nhanh chóng gây chú ý nhờ yếu tố tình cảm kết hợp khoa học viễn tưởng. Theo Guardian, hơn hai thập niên qua, tác phẩm trở thành lựa chọn quen thuộc mỗi dịp Valentine nhờ cách tiếp cận nhẹ nhàng về tình yêu. Nội dung phim chạm đến những tổn thương, day dứt và khao khát được thấu hiểu.

Cốt truyện xoay quanh Joel (Jim Carrey), một người đàn ông sống khép kín, và Clementine (Kate Winslet), cô gái có tính cách thất thường. Họ yêu nhau rồi làm tổn thương nhau. Sau chia tay, Clementine tìm đến Lacuna Inc, công ty cung cấp dịch vụ loại bỏ ký ức, để loại bỏ hoàn toàn Joel khỏi tâm trí. Biết chuyện, Joel cũng quyết định làm điều tương tự.

 

 

Trailer ‘Eternal Sunshine of the Spotless Mind’

Điểm nhấn của kịch bản là dùng công nghệ để soi chiếu sự phai nhạt cảm xúc ngoài đời thật. Biên kịch đoạt giải Oscar Charlie Kaufman đặt nhân vật vào trạng thái ý thức được sự mất mát khi nó đang diễn ra. Joel từng nghĩ chỉ cần kỷ niệm không còn thì nỗi đau sẽ khép lại. Tuy nhiên, giữa lúc mọi thứ tiến triển, anh lại chần chừ, cố níu giữ hình ảnh cuối cùng về Clementine.

Từ cốt truyện mang màu sắc viễn tưởng, câu chuyện hướng về thực tại: những mối tình tưởng như bền chặt vẫn có thể rạn nứt, không chỉ do thời gian mà còn vì cách mỗi người đối diện quá khứ. Theo cây bút điện ảnh Nathania Gilson, khi bộ phim mới công chiếu, chi tiết can thiệp vào trí nhớ như một ẩn dụ mang tính triết lý. Tuy nhiên, sau hai thập niên, khi khoa học thần kinh có nhiều bước tiến, ý tưởng này không còn viển vông mà trở nên gần hơn với đời sống. Giá trị của tác phẩm không nằm ở yếu tố công nghệ mà là câu hỏi cốt lõi: con người sẽ ra sao khi yêu thương, đau đớn và quá khứ không còn tồn tại?

Thay vì tôn vinh sự lãng mạn, phim nhìn nhận tình yêu như trải nghiệm phức tạp, có lúc ngọt ngào nhưng có lúc cay đắng. Với lối kể phi tuyến tính, đạo diễn dẫn dắt khán giả bóc tách từng lớp cảm xúc của Joel, đi qua từng hồi ức theo thứ tự ngược, từ những lần cãi vã đến hạnh phúc. Những lời chê trách, sự lạnh nhạt và tính khí thất thường cho thấy rạn nứt đã âm ỉ từ sớm. Tình yêu, theo cách nhìn của bộ phim, không phải là nỗ lực kiểm soát hay thay đổi mà là lựa chọn ở lại dù hiểu rõ những khác biệt.

Khác với nhiều phim mô tả công nghệ với sự hoàn hảo, dự án lại cho thấy một hệ thống đầy lỗ hổng. Nhân viên Lacuna làm việc cẩu thả, còn người sáng lập không tránh khỏi sai phạm, từ đó gợi suy ngẫm về giới hạn kỹ thuật trong đời sống cảm xúc.

Điểm sáng của bộ phim là diễn xuất của hai diễn viên chính. Jim Carrey, vốn nổi tiếng với các vai hài trong Ace Ventura và Dumb and Dumber, vào vai người đàn ông hướng nội. Tài tử tiết chế tối đa lối diễn hình thể, truyền tải nội tâm qua ánh mắt lơ đãng, giọng nói ngập ngừng.

Với Clementine, Kate Winslet cho thấy nhân vật là cô gái bốc đồng, với mái tóc đổi màu theo tâm trạng. Theo Variety, sau thành công của Titanic, Winslet ngại “chết vai” nên luôn tìm kiếm kiểu nhân vật mới. Ở thế giới siêu thực mà Michel Gondry xây dựng, Clementine toát lên vẻ mạnh mẽ, mang nét tinh nghịch lẫn tổn thương khi yêu, phù hợp phong cách diễn xuất của minh tinh.

Đạo diễn Michel Gondry không sử dụng nhiều kỹ xảo vi tính. Theo tạp chí Film Experience, nhiều cảnh dàn dựng bằng phương pháp thủ công. Êkíp thay đổi phối cảnh để nhân vật trông nhỏ bé, kéo diễn viên bằng dây cáp để tạo cảm giác trượt vào bóng tối, hoặc chuyển đổi không gian ngay trong khung hình.

Phần âm nhạc, bối cảnh góp phần làm nên không khí riêng. Phần nhạc nền của Jon Brion, trong đó có ca khúc Everybody’s Got to Learn Sometime, bối cảnh mùa đông tại Long Island với hồ nước đóng băng và bãi biển vắng định hình tông màu buồn.

Trang Seen & Unseen nhận xét sau hơn hai thập niên, thông điệp về những tổn thương giúp đời sống con người trở nên có ý nghĩa vẫn giữ nguyên tính thời sự. Đau khổ là một phần trong quá trình trưởng thành, còn khả năng ghi nhớ quá khứ và rút ra bài học để đi tiếp là giá trị vô giá của con người.

Nhà phê bình phim Roger Ebert từng cho rằng dù cấu trúc phim phức tạp, liên tục đảo lộn thời gian, tác phẩm vẫn bật lên chủ đề chính: nhu cầu yêu và được yêu. “Trong Eternal Sunshine of the Spotless Mind, ký ức là nền tảng tạo nên con người. Khi chúng mất đi, bản sắc của ta cũng tan biến”, ông nhận xét.

Quế Chi