Những ngày đầu tháng 6, tại thủ phủ trồng dứa gai Thanh Hóa ở xã Hà Long và phường Quảng Trung, nông dân đang thuê người tất bật thu hoạch giữa thời tiết nắng nóng gay gắt. Trên các triền đồi, dứa chín vàng phủ kín ruộng nhưng không còn cảnh thương lái tấp nập như mọi năm.

Giá giảm sâu, sức mua chậm khiến nhiều người thấp thỏm khi thành quả sau hơn một năm chăm sóc đứng trước nguy cơ thất thu.

Tại cánh đồng dứa ở thôn Khắc Dũng, xã Hà Long, ông Quách Văn Phan liên tục đi kiểm tra những luống dứa đã đến kỳ thu hoạch. Gia đình ông đầu tư khoảng 400 triệu đồng cho hơn 2 ha dứa, nhưng đến nay mới tiêu thụ được khoảng ba sào (tương đương 1.500 m2), thu về gần 50 triệu đồng.

Phần diện tích còn lại vẫn nằm ngoài đồng trong khi nhiều quả bắt đầu nám vỏ, hư hỏng do nắng nóng kéo dài. “Có lúc một kg dứa còn không bằng một bó rau ngoài chợ”, ông Phan nói.

Theo ông, năm ngoái dứa loại đẹp có thời điểm bán được 14.000 đồng một kg, giá bình quân các loại khoảng 9.000 đồng một kg. Nhưng năm nay, 1 kg dứa loại một chỉ còn 6.000-7.000 đồng, những quả nhỏ hoặc bị nám gần như không có người mua. Giá giảm mạnh cùng lượng dứa hư hỏng khiến gia đình ông Phan nguy cơ thua lỗ hàng trăm triệu đồng.

Không xa ruộng dứa của ông Phan, bà Trần Thị Hồng cũng bất lực nhìn hàng nghìn quả dứa chín dần rồi hư hỏng ngoài đồng. Gia đình bà trồng khoảng 2 ha dứa nhưng gần một nửa diện tích bị ảnh hưởng do tiêu thụ chậm. “Dứa không bán được, gặp nắng nóng kéo dài nên nám rồi thối ngay trên ruộng”, bà Hồng cho biết.

Theo bà, thiệt hại không chỉ nằm ở sản lượng quả mất đi. Nhiều cây dứa bị ảnh hưởng cũng không thể sử dụng phần ngọn để làm giống cho vụ tiếp theo, làm tăng thêm chi phí sản xuất đầu vào.

Toàn xã hiện có khoảng 700 ha dứa. Theo bà Phùng Thị Luyên, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Hà Long, giá giảm sâu cùng thời tiết bất lợi khiến nhiều hộ sản xuất rơi vào cảnh thua lỗ.

Nhiều hộ dân phải dùng lưới che nắng nhằm hạn chế tình trạng cháy quả nhưng kết quả không đáng kể. Dọc các tuyến đường liên thôn, nhiều đống dứa bị loại hoặc đổ bỏ vì không có người thu mua.

Ông Quách Văn Nhất, Trưởng thôn Khắc Dũng, cho biết chưa năm nào việc tiêu thụ dứa lại khó khăn như vậy. Lượng thương lái đến thu mua giảm mạnh khiến nhiều diện tích dứa chín quá lứa, mất giá trị thương phẩm. “Dứa đến kỳ thu hoạch nhưng không có người mua, người dân rất sốt ruột”, ông Nhất nói.

Nguyên nhân chính khiến giá dứa giảm sâu là diện tích trồng tăng nhanh trong khi đầu ra vẫn phụ thuộc chủ yếu vào thương lái tự do, theo ông Trịnh Văn Chất, Trưởng phòng Trồng trọt, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Thanh Hóa. Các chuỗi liên kết tiêu thụ và hợp đồng bao tiêu sản phẩm với doanh nghiệp còn hạn chế, khiến thị trường dễ rơi vào tình trạng cung vượt cầu khi sản lượng tăng mạnh.

Ngành nông nghiệp Thanh Hóa nhận định việc mở rộng diện tích dứa trong những năm gần đây xuất phát từ giai đoạn giá dứa gai tăng cao, có thời điểm lên tới 15.000-16.000 đồng một kg. Nhiều hộ dân đã chuyển đổi đất trồng mía sang trồng dứa, cùng với việc áp dụng kỹ thuật thâm canh tốt hơn giúp năng suất tăng đáng kể.

Theo quy hoạch trước đây, đến năm 2030, Thanh Hóa dự kiến phát triển khoảng 2.300 ha dứa. Tuy nhiên, sau khi quy hoạch này không còn hiệu lực, diện tích dứa trên địa bàn đã tăng lên khoảng 5.500 ha, gấp hơn hai lần so với định hướng ban đầu.

Ông Chất phân tích, hiện chi phí đầu tư cho một ha dứa khoảng 275 triệu đồng, bao gồm giống, phân bón, nhân công và chi phí đất đai. Với mức giá khoảng 5.000 đồng một kg, người trồng mới có thể hòa vốn. Nếu giá tiếp tục giảm hoặc sản lượng bị ảnh hưởng bởi thời tiết, nguy cơ thua lỗ là rất lớn.

Để giải quyết bài toán đầu ra, tỉnh Thanh Hóa vừa thu hút được hai nhà đầu tư lớn xúc tiến xây dựng nhà máy chế biến dứa quy mô lớn. Khi đi vào hoạt động, các nhà máy này dự kiến cần nguồn nguyên liệu tương đương 2.500 ha dứa, góp phần tiêu thụ sản lượng cho vùng nguyên liệu hơn 5.000 ha hiện nay.

Theo ông Chất, địa phương cũng đang triển khai các chính sách hỗ trợ tích tụ đất đai, phát triển vùng sản xuất tập trung, đồng thời yêu cầu các địa phương kiểm soát chặt việc mở rộng diện tích trồng mới, hướng dẫn người dân sản xuất rải vụ, quản lý nguồn giống và hỗ trợ phát triển cây giống nuôi cấy mô nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế.

Lê Hoàng