Hai thói quen dễ bị hiểu lầm của người thông minh

Mất nhiều thời gian cho các quyết định nhỏ hay khó gạt bỏ vấn đề dang dở thường bị nhầm là điểm yếu, nhưng thực chất phản ánh trí thông minh.

Tiến sĩ tâm lý học Mark Travers (ĐH Cornell, Mỹ) chỉ ra hai biểu hiện của người thông minh thường bị hiểu lầm trong cuộc sống hàng ngày.

Khó buông vấn đề khi chưa hiểu rõ

Trong quá trình làm việc, tiến sĩ Travers thường gặp những người không thể ngừng nghĩ về một cuộc trò chuyện đã kết thúc. Trong tâm lý học, hiện tượng này gọi là “nhu cầu nhận thức” (need for cognition) – xu hướng muốn tìm lời giải thích đầy đủ và thấy khó chịu khi vấn đề dang dở.

Khái niệm này do nhà tâm lý học Arthur Cohen (Mỹ) cùng cộng sự xây dựng. Theo họ, con người có nhu cầu tạo ra sự hiểu biết nhất quán về những gì diễn ra xung quanh. Khi quá trình này bị gián đoạn, não bộ tiếp tục xử lý thông tin cho đến khi tìm được lời giải hợp lý.

Một phân tích tổng hợp năm 2025 trên tạp chí Intelligence với hơn 25.000 người cho thấy “nhu cầu nhận thức” có mối liên hệ với trí thông minh linh hoạt và trí thông minh tổng quát. Theo đó, người có năng lực nhận thức cao thường không dừng lại cho đến khi hiểu trọn vẹn vấn đề.

Các nhà nghiên cứu cho biết đây là một xu hướng nhận thức của não bộ, không đơn thuần là tính cầu toàn.

Mất nhiều thời gian cho quyết định nhỏ

Biểu hiện thứ hai là mất nhiều thời gian cho các quyết định đơn giản như chọn phim, gọi món ăn hoặc thời điểm trả lời tin nhắn. Điều này dễ khiến họ bị đánh giá là thiếu quyết đoán.

Tiến sĩ Mark Travers cho biết hiện tượng này liên quan đến khuynh hướng “tối đa hóa” (maximizing) – luôn tìm phương án tốt nhất thay vì chấp nhận một lựa chọn “đủ tốt”.

Người có khả năng phân tích thường hình dung nhiều kịch bản, cân nhắc ưu nhược điểm và dự đoán rủi ro trước khi quyết định. Ở những lựa chọn quan trọng như nghề nghiệp, đây là lợi thế. Tuy nhiên, cơ chế não bộ không phải lúc nào cũng phân biệt được quyết định lớn và lựa chọn nhỏ hàng ngày.

Các nghiên cứu cho thấy người luôn tìm phương án tốt nhất trong quyết định quan trọng cũng làm điều tương tự với các lựa chọn nhỏ. Họ không phải người ra quyết định kém, mà do phân tích tốt nhưng khó xác định thời điểm dừng lại.

Nhật Minh (Theo Pyschology Today)