Hậu trường vẽ bức bình phong sơn mài phủ vảy rồng gốm

Để hoàn thiện bức sơn mài hai mặt 6 m trong một tháng, họa sĩ Phạm Mai Châu cùng 30 nghệ nhân liên tục xoay ca, xử lý từng lớp sơn mài.

Hơn nửa tháng từ khi triển lãm Jewellery Gem World Hong Kong 2026 (JGW Hong Kong, Trung Quốc) khép lại, họa sĩ, nhà điêu khắc Phạm Mai Châu chia sẻ về bức bình phong sơn mài hai mặt dài 6 m do ông cùng cộng sự hoàn thiện. Ông nói: “Đây là bức sơn mài to nhất tôi từng thực hiện”, đồng thời thể hiện niềm vui khi tác phẩm giúp gian hàng Phú Quý tạo điểm nhấn ở phân khu Premier, hút hơn 400 lượt khách dừng chân chiêm ngưỡng mỗi ngày.

Bức bình phong có hai mặt, một bên khắc họa hình tượng Thanh Long, mặt kia tái hiện thiên tình sử Chử Đồng Tử – Tiên Dung, nối dài nguồn cảm hứng từ BST trang sức Gặp Gỡ. Trên đó, Phạm Mai Châu lồng ghép nhiều nét văn hóa thuần Việt như đền chùa, khu chợ, miền lau sậy hoang sơ hay rồng thời Lê Sơ uốn lượn giữa tầng mây.

Họa sĩ cho biết ông nhận đơn đặt vẽ gấp rút từ ban lãnh đạo Phú Quý đầu tháng 8, yêu cầu phải hoàn thành trong một tháng để kịp đưa đến Hong Kong (Trung Quốc) dự triển lãm kim hoàn quốc tế (ngày 14-20/9). Êkíp khảo sát thị trường, nghiên cứu chất liệu, cách thể hiện rồi thống nhất lối biểu đạt đương đại sống động. Trong đó, độ chìm nổi của nét vẽ là linh hồn tác phẩm.

Với cảnh bầu trời ở mặt tranh về Chử Đồng Tử, thợ vẽ quen tay thấy mảng tối liền tô đen đặc, khiến bố cục khô cứng, họa sĩ Mai Châu yêu cầu xóa hết, mài lại để sắc mềm đi. Ông lý giải sắc vàng phải êm dịu chuyển sang bạc rồi tan vào đỏ, “không một vết gãy”.

“Sơn dầu vẽ đến đâu thấy đến đấy, còn với sơn mài, chỉ đến khi mài mới thực sự bắt đầu vẽ. Dừng ở đâu, bóc lớp nào đều là bí mật”, họa sĩ thuật lại. Ông mô tả có lúc “bôi trét lem nhem”, học trò nhìn mà ngao ngán. Chỉ khi những nhát mài ăn xuống, vẻ đẹp ẩn sâu bên dưới mới bắt đầu “thức giấc”.

Theo họa sĩ, quy mô ngoại cỡ thông thường đòi hỏi 3-4 tháng thi công, riêng làm vóc mất hơn nửa tháng. Bức bình phong gồm 10 tấm vóc riêng biệt, mỗi tấm rộng 1,2 m, cao 2,4 m. Êkíp phác thảo màu bột trên khổ A2, sau đó phóng in tỷ lệ 1:1 rồi ghép thủ công từng mảng lớn vì giấy vẽ không đủ kích thước. Trong khi đó Hà Nội mưa dầm suốt tháng 8, độ ẩm cao khiến thời gian khô kéo dài hơn bình thường.

Điểm nhấn thị giác là sự kết hợp giữa sơn mài truyền thống và gốm nổi khối 3D, từng chiếc vảy rồng thủ công toát lên vẻ quyền uy. Để kịp tiến độ, họa sĩ mời gần 30 nghệ nhân lành nghề làng Hạ Thái, liên tục xoay ca trên xưởng vẽ rộng 60 m2, tận dụng từng khoảnh khắc chờ mặt sơn se lại. “Tác phẩm hoàn tất trong một tháng, là điều hiếm thấy của làng sơn mài Việt”, họa sĩ Phạm Mai Châu nhấn mạnh.

Theo đại diện Phú Quý, hoàn thiện tranh mới chỉ là nửa chặng đường. Kỳ nghỉ lễ 2/9 kéo dài khiến mọi thủ tục hành chính đình trệ, tranh vừa ráo mực đã phải cấp tập đóng kiện xuyên đêm. Biển động khiến các chuyến tàu liên tục bị hủy.

Trước nguy cơ không đến kịp ngày khai mạc, công ty TNHH Hexogon Việt Nam, đối tác triển khai triển lãm tại Hong Kong, cho biết họ buộc phải kích hoạt phương án hàng không khẩn cấp. Trong ba ngày, gần ba tấn hàng vượt cửa ải thông quan rồi bất ngờ nghẽn lại ở phút chót khi kiện tranh quá khổ không lọt qua máy soi chiếu an ninh sân bay. Êkíp phải tháo dỡ kiểm tra thủ công từng tấm vóc.

“Chỉ đến khi bức bình phong sơn mài phủ vảy rồng gốm hiện diện tại triển lãm, tất cả mới thực sự trút tiếng thở phào”, đại diện Phú Quý cho hay.

Jewellery Gem World Hong Kong 2026 (JGW Hong Kong) kéo dài một tuần, quy tụ hơn 3.000 gian hàng từ các thương hiệu, đơn vị chế tác, nhà thiết kế và chuyên gia trang sức, đá quý trên toàn cầu. Lần thứ hai góp mặt tại sự kiện, bên cạnh BST Gặp gỡ, Phú Quý giới thiệu những tác phẩm mỹ nghệ lấy cảm hứng từ mỹ thuật cung đình, tranh dân gian và các biểu tượng cát tường truyền thống.

Những hình ảnh quen thuộc như kỳ lân, ngân mã chiêu tài, long đỉnh Phú Quý hay đồng xu, thỏi bạc biểu tượng Thanh Long, bồ đề, bát bảo cát tường… được chọn lọc, cách điệu, thể hiện trên kim loại quý, mở ra câu chuyện về văn hóa.

Từ thương hiệu vàng bạc quen thuộc nội địa, Phú Quý cho biết đang bước vào cuộc chuyển mình mang tính nghệ thuật cao. Đơn vị không chỉ tìm cơ hội qua những thiết kế trông thuần Việt mà muốn tìm lời giải cho bài toán: “Đủ đẹp để được lựa chọn, đủ tinh xảo để nhận về sự tôn trọng, đủ đậm đà bản sắc để công chúng quốc tế muốn tìm hiểu nguồn cội tác phẩm giữa hàng nghìn tên tuổi toàn cầu”.

Phú Cát