Hongi – nghi thức người Maori chào đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Việc áp trán và chạm mũi trong nghi thức “hongi” chào đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sáng 13/8 tại New Zealand, là nét văn hóa lâu đời đại diện cho lòng hiếu khách của người Maori.

Lễ đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Auckland, New Zealand, sáng 13/8 được tổ chức trang trọng theo nghi thức dành cho nguyên thủ nước ngoài, gồm lễ đón truyền thống của thổ dân Maori và lễ đón chính thức.

Trong lễ đón truyền thống của thổ dân Maori, hai vị trưởng lão Maori chào theo nghi thức “hongi” của thổ dân và mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước dự lễ đón khách truyền thống.

Hongi cách chào hỏi đặc trưng của người Maori ở New Zealand, thường được sử dụng khi chính phủ New Zealand tiếp đón nguyên thủ, hoàng gia các nước. Theo Te Ara – bách khoa toàn thư quốc gia do Bộ Văn hóa và Di sản New Zealand quản lý, hongi xuất hiện trong các nghi lễ của người Maori từ trước khi người châu Âu đến New Zealand vào thế kỷ XVII.

Những nghi thức này ban đầu có chức năng thực tế, cộng đồng cần xác định người lạ đến với ý định hòa bình hay không trước khi cho họ vào khu định cư. Ngày nay, hongi vẫn được duy trì trong những dịp trang trọng của người Maori.

Chào hongi đúng cách gồm nắm lấy tay đối phương giống như khi bắt tay, nghiêng người về phía trước và nhẹ nhàng ấn mũi, trán vào nhau. Trán kề trán, mũi kề mũi, hơi thở kề nhau. Đặt tay lên vai người khác cũng được chấp nhận thay cho nắm tay.

Trong tiếng Maori, “hongi” có nghĩa là sự chia sẻ hoặc trao đổi hơi thở. Khi thực hiện, hai người tiến lại gần, áp phần trán và sống mũi vào nhau, nhắm mắt và hít một hơi nhẹ.

Theo Giáo sư Angus Macfarlane, nghiên cứu về người Maori thuộc Đại học Canterbury, New Zealand, lý do người Maori chọn chạm trán và mũi khi chào nhau xuất phát từ quan niệm văn hóa truyền thống.

Theo thần thoại của người Maori, thần Tāne-nui-a-Rangi đã tạo ra người phụ nữ đầu tiên Hine-ahu-one và thổi sự sống vào nàng bằng cách chạm mũi mình vào mũi người phụ nữ. Tane được coi là tổ tiên của Te Ao Maori (người Maori). Việc áp trán, chạm mũi và hít thở tượng trưng cho sự chia sẻ sinh khí, xác lập niềm tin và kết nối lâu bền giữa hai con người, xóa bỏ mọi khoảng cách về địa lý, văn hóa.

Người chưa từng đến New Zealand hoặc là du khách được gọi là “manuhiri”, người dân bản xứ sẽ thực hiện nghi thức này và biến người khách trở thành “tangata whenua”, tức là người của đảo. Khi làm hongi, người Maori trao nhau “ha”, tức là hơi thở và là nguồn gốc của sự sống.

Giáo sư Macfarlane cho biết tùy từng dịp mà hongi thể hiện sự trang trọng hoặc nhẹ nhàng, vui tươi. Hongi không chỉ thực hiện trong các nghi lễ đón lãnh đạo, hoàng gia các nước mà còn xuất hiện trong các giải đấu quần vợt của người Maori. Sau mỗi trận đấu mọi người sẽ lại gần bắt tay và thực hiện hongi với nhau. Với du khách, mọi người cũng có thể áp dụng nghi thức chào hỏi này với người dân địa phương để thể hiện sự tôn trọng.

Theo Giáo sư Te Hurinui Clarke, cũng là giảng viên Đại học Canterbury, hongi có nhiều biến thể. Một số cách thực hiện chỉ gồm chạm mũi, trong khi những cách khác kết hợp chạm trán, thể hiện sự trao đổi hơi thở và tri thức. Theo ông, hongi còn mang ý nghĩa tinh thần.

Sống tại vùng Vịnh Plenty, giáo sư Clarke cho hay hongi ở quê nhà ông gồm hai lần chạm mũi thay vì một lần. Lần đầu là để chào người đối diện, lần thứ hai là chào hỏi và thể hiện sự kính trọng với tổ tiên, ông bà, cha mẹ của người đó.

Clarke thường quên và chỉ chạm một lần và sau đó thường được kéo lại để chạm thêm lần nữa. “Hongi đã và luôn là lời chào hàng ngày trong cộng đồng người Maori”, ông nói.

Mai Phương (Theo Stuff, Christchurch mail)