Bánh khúc cây (Buche de Noel) là một trong những loại bánh phổ biến dịp Giáng sinh, chủ yếu ở Pháp, nơi khai sinh, và các nước chịu ảnh hưởng văn hóa Pháp như Bỉ, Thụy Sĩ.

Theo phong tục xa xưa, vào đêm Giáng sinh, người dân thường đốt một khúc gỗ lớn trong lò sưởi. Khúc gỗ này phải cháy chậm, lý tưởng nhất là đến Tết Dương lịch, hoặc ít nhất ba ngày. Gỗ lấy từ thân các loại cây ăn quả như mận, anh đào, ôliu hay sồi. Người lớn tuổi nhất trong gia đình thường rưới lên khúc gỗ sữa, mật ong (để tưởng nhớ những niềm vui ở vườn địa đàng) hoặc rượu vang (để tưởng nhớ vườn nho mà Noah trồng sau khi thế giới được tái tạo).

Ở Marseille và Provence, mọi người lặp lại ba lần “Giáng sinh đến, mọi điều tốt lành đến”, sau đó, người chủ gia đình, hoặc nếu vắng thì người lớn tuổi nhất, tiến lại gần khúc gỗ để làm phép, rưới rượu vang và khấn “Nhân danh cha, Con và Thánh Thần, Amen”, rồi thắp lửa.

Ở Burgundy, người cha ra lệnh cho một đứa trẻ vào góc phòng cầu nguyện Chúa để khúc gỗ “ban kẹo”. Trong lúc đó, những gói kẹo trái cây ngào đường và hạt được đặt ở hai đầu khúc gỗ, trẻ em thu nhặt chúng và tin rằng chính khúc gỗ đã tặng. Những món ngọt được giấu trong lỗ khoét trên thân gỗ (bịt bằng nút chai) hoặc dưới khúc gỗ.

Ở Normandy, vào lúc thắp lửa, trẻ nhỏ đi cầu nguyện ở góc nhà để khúc gỗ tặng quà và trong lúc chúng cầu nguyện, những gói gia vị, hạnh nhân đường và trái cây ngào đường được đặt ở hai đầu khúc gỗ”.

Việc đốt gỗ còn nhằm xua tan bóng tối mùa đông, chào đón sự trở lại của Mặt Trời, mang lại may mắn, ấm áp và bảo vệ gia đình khỏi tà ma. Tro gỗ còn được dùng làm bùa hộ mệnh hoặc bón ruộng, hy vọng vụ mùa tốt đẹp vào năm sau.

Đến thế kỷ 19, khi lò sưởi lớn dần biến mất, thay bằng bếp nhỏ hoặc lò sưởi hiện đại, phong tục đốt gỗ không còn thực tế. Các thợ làm bánh ở Paris đã sáng tạo ra phiên bản “gỗ ăn được”. Đó là một chiếc bánh cuộn phủ kem bơ chocolate, trang trí vân vỏ cây, nấm meringue, lá holly và bột đường như tuyết, tạo hình tổng thể giống khúc gỗ. Công thức đầu tiên được ghi nhận khoảng năm 1834-1890, phổ biến rộng rãi sau Thế chiến thứ hai.

Một trong những lý do khiến món bánh ngày càng phổ biến, lan rộng sang nhiều quốc gia khác nước khác là dễ làm. Nguyên liệu làm bánh chủ yếu là thành phần làm bánh bông lan thông thường, thêm các kỹ năng nướng bánh cơ bản để làm cốt bánh mềm mịn, sau đó cuộn tròn.

Điều quan trọng là phải khéo tay trang trí, tạo thành hình vỏ cây sần sùi, điểm thêm vài loại trái cây như cherry, việt quất, mứt, nho… cho đẹp mắt. Người làm có thể nướng một ổ bánh lớn bằng khuôn hình chữ nhật dài hoặc nướng ổ bánh mỏng rồi cuộn lại trang trí như vân gỗ. Bûche de Noël truyền thống (đông lạnh hay không) thường được trang trí bằng các phụ kiện đa dạng như ông già Noel, rìu, cưa, nấm làm từ đường hoặc nhựa.

Món ăn ngày càng có nhiều phiên bản, được trang trí cầu kỳ và tinh tế hơn, gọi là “buche tưởng tượng” không còn cuộn nữa mà làm trong khuôn, nhân không phải kem bơ mà là mousse trái cây, kem mascarpone, kem mousseline, thạch, cùng nhiều loại biscuit khác nhau.

Gần ngày Giáng sinh, bước chân vào bất kỳ cửa hàng bánh ngọt nào ở Pháp, bạn sẽ tìm thấy nhiều hương vị, màu sắc và chủng loại bánh khúc cây. Với người Pháp, đây là món tráng miệng không thể thiếu sau khi dùng bữa tối Giáng sinh bên gia đình bởi nó tượng trưng cho sự ấm áp, đoàn tụ gia đình và mong một năm mới bình an, may mắn. Khi ăn, bánh được cắt từng miếng nhỏ xốp mềm, vị kem béo thơm, trái cây chua, ngọt đủ vị.

Tâm Anh tổng hợp