Không một dòng chức tước. Mặc dù nếu liệt kê hết những cương vị mà ông từng kinh qua, bản cáo phó ấy sẽ khá dài: nguyên Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phú, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa, nguyên Phó ban Tổ chức Trung ương, nguyên Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn…

Chị Hạnh – con gái ông – cho tôi hay, bố chị dặn dò như vậy, rằng khi ông qua đời, trên cáo phó, bia mộ, tất cả chỉ đề “Ông Lê Huy Ngọ”. Phần mộ của ông đặt tại Phú Thọ – mảnh đất nơi ông trưởng thành từ một cán bộ canh nông đến cương vị Bí thư Tỉnh ủy. Câu chuyện nhỏ cuối cùng về ông gói ghém một khía cạnh con người Lê Huy Ngọ: giản dị, khiêm nhường, luôn hướng về gốc rễ.

Những người như tôi – từng có điều kiện tiếp xúc, làm việc gần gũi với ông thời kỳ ông còn là bộ trưởng – không lấy làm lạ trước lựa chọn này.

Mấy năm trước, Ban chỉ đạo quốc gia về phòng chống thiên tai thực hiện một cuốn sách tập hợp các bài viết, phỏng vấn, trò chuyện giữa ông với các nhà báo. Tôi có hai bài được chọn. Một lần, khi bàn về tên sách, ông cho tôi xem một cuốn sách về cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, rồi nói: “Nhân cách lớn như cụ Kiệt mà sách cũng chỉ đề Đồng chí Võ Văn Kiệt. Mình không nên để nguyên Bộ trưởng, hay Bộ trưởng của Nông dân em ạ!”. Cuối cùng, cuốn sách về ông ra đời với nhan đề “Người đi trong bão lũ” – giản dị mà hàm ý.

Nếu có một hình ảnh để gói gọn sự nghiệp của ông Lê Huy Ngọ, có lẽ chính là hình ảnh “đi trong bão lũ”.

Không ít lần, khi mưa lũ tràn về miền Trung, ông có mặt tại hiện trường, cùng bà con chuyển từng bao gạo, từng manh áo. Một lão nông ở Thanh Hóa kể lại: “Bộ trưởng về xã, ngồi bệt xuống chiếu ăn cơm với chúng tôi, chan canh rau dại. Nói chuyện thì gần gũi như người làng. Nhưng khi bàn tới công việc, ông nghiêm nghị lắm”.

Có lần, báo chí đưa hình ảnh Bộ trưởng Lê Huy Ngọ đứng trên thuyền nan chòng chành, giữa mênh mông nước. Nhiều người lo ngại cho sự an toàn của ông. Ông cười: “Mạng sống ai chẳng quý. Nhưng lãnh đạo sợ chết thì ai dám vào vùng lũ cùng dân?”.

Năm 2004, ông Lê Huy Ngọ từ chức sau khi xảy ra sự kiện Lã Thị Kim Oanh – vụ án tham ô tài sản và cố ý làm trái quy định về quản lý kinh tế, khiến hai thứ trưởng dưới quyền ông dính vào lao lý. Quốc hội bỏ phiếu chấp nhận đơn từ nhiệm của ông vào một ngày đầu tháng 6. Cuối giờ làm việc hôm đó, tôi cũng một số người nữa ngồi với ông.

Tôi nhớ ông – với đôi mắt rất buồn – đã bắt tay từng người và nói: “Về trách nhiệm và ý thức chính trị thì tôi hiểu rằng mình nên làm đơn xin từ nhiệm. Còn thực tình trong thâm tâm, mình vẫn khao khát được tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp và nông thôn. Bởi vì gần như cả cuộc đời mình gắn bó với nó, lăn lộn với nó”.

Lời nói của ông, tôi tin là thật tâm, sau một quyết định dù vẫn gây tranh cãi, nhưng được đánh giá là thông điệp chính trị tích cực, trong bối cảnh Việt Nam đang tăng cường phòng chống tham nhũng. Quyết định này tới nay vẫn được nhắc đến như dấu mốc khởi đầu, khuyến khích văn hóa từ chức, ý thức chịu trách nhiệm của người đứng đầu nếu để xảy ra tình trạng quản lý yếu kém – điều còn khá mới mẻ trong hệ thống hành chính Việt Nam.

Xưa nay, không hiếm khi lãnh đạo tìm cách giữ ghế bằng mọi giá; không hiếm người mải mê “sưu tầm” chức tước và danh vị, hơn là tạo ra thành quả công việc thực sự. Khi quyền lực trở thành cám dỗ lớn nhất, khi danh vị được coi là đích đến, con người rất dễ đánh đồng giá trị bản thân với chức tước đang nắm giữ, nảy sinh tâm lý “giữ ghế bằng mọi giá”: tìm cách kéo dài nhiệm kỳ, vun vén lợi ích, dựng nên những “bức tường thành” quan hệ để bảo vệ vị trí. Trong quá trình bám chấp, nhiều người đánh đổi sự tự do nội tâm, uy tín và nhân cách – những thứ lẽ ra mới là giá trị bền vững nhất của đời người.

Hết quan hoàn dân, sự nghiệp chính trị dẫu lên tới chức vụ nào rồi cũng sẽ khép lại. Cụ ông “đi trong bão lũ” vừa nằm xuống, tôi tin là nhẹ nhàng như “đã cày xong thửa ruộng”.

Khi đã “trăm tuổi”, dù là quan chức hay thường dân, nghèo khó hay tỷ phú, con người cũng chẳng thể mang theo gì ngoài thân xác phải trả về bụi đất. Điều duy nhất họ để lại chính là những giá trị được tạo dựng trong quãng đời hữu hạn.

Lê Thọ Bình