Người già sập bẫy lừa ‘con nuôi AI’

Hàng triệu người già Trung Quốc bị lừa mua hàng giá cao bởi các video AI dựng cảnh một thiếu niên nghèo khó, gọi người xem là “mẹ”.

Gần đây, các video về nhân vật ảo mang tên Xiaohai (Tiểu Hải) thu hút hơn 600 triệu lượt xem trên các nền tảng video ngắn Trung Quốc. Các nhân vật này do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, thường có ngoại hình thiếu niên, mặc đồng phục học sinh hoặc áo sơ mi trắng, kể về cuộc sống khó khăn trước ống kính.

Trong một video, nhân vật cầm chiếc bánh bao, nói với người xem: “Các bạn cùng lớp đi ăn trưa rồi, con phải trốn trong lớp để ăn món này”. Một số video khác lại dựng cảnh cậu bé bị bắt nạt vì chưa đóng học phí, mong người xem mua ngũ cốc để mình đạt doanh số bán hàng.

Các tài khoản này chủ yếu quảng cáo thực phẩm chức năng và đồ gia dụng, lấy lý do cần kiếm tiền phụ giúp gia đình. Nhiều sản phẩm được bán cao hơn mức giá thị trường. Ví dụ, một chai dầu ăn do Xiaohai quảng cáo có giá 99 tệ (khoảng 15 USD), trong khi sản phẩm tương tự ở nơi khác chỉ khoảng 60 tệ.

Một nguồn tin trong ngành tiết lộ, với mức hoa hồng bán hàng lên đến 55%, những người sử dụng câu lệnh AI để sản xuất video Xiaohai có thể kiếm 2.000–3.000 tệ (300–450 USD) mỗi ngày.

Phần lớn người theo dõi các tài khoản này là người trung niên và cao tuổi. Trong phần bình luận, nhiều người bày tỏ tình cảm như đang trò chuyện với con cháu thật. “Sao con chỉ ăn bánh bao vậy? Mẹ thương con quá”, một tài khoản viết. Một người khác thông báo đã mua hàng: “Con trai yêu quý, mẹ đã đặt bốn món rồi. Mãi yêu con”.

Một số người thậm chí muốn đi tìm các nhân vật ảo ngoài đời. Tháng 5/2026, cảnh sát Urumqi (Tân Cương) phát hiện một phụ nữ 79 tuổi đi tàu đến tỉnh Sơn Tây để gặp Xiaohai, vì lời mời “đến ăn nấm và ngắm hoa” trong một buổi phát trực tiếp. Cảnh sát phải liên hệ gia đình, giải thích cậu bé chỉ là sản phẩm công nghệ và đưa bà về nhà an toàn.

Giáo sư Ma Liang (Đại học Bắc Kinh) cho rằng hiện tượng này phản ánh thực trạng người cao tuổi đối mặt với sự cô đơn khi thiếu kết nối ngoài đời thực. “Họ tìm đến những sản phẩm kỹ thuật số để lấp đầy khoảng trống tình cảm”, ông nói.

Đến cuối tháng 10, phần lớn video liên quan đến Xiaohai trên các nền tảng đã bị gỡ bỏ, dù chưa có thông tin về tổng số tiền người dùng bị thiệt hại. Để cảnh báo, một số người am hiểu công nghệ đã tạo ra các video nhại lại, trong đó Xiaohai mặc áo tù nhân xin lỗi người xem, hoặc mặc đồ sang trọng, khoe khoang chiến tích lợi dụng những người được gọi là “các dì, các mẹ”.

Nhật Minh (Theo China Newsweek, SCMP)