Mỗi sáng sớm, Huy An và Ngọc Bích, 32 tuổi, ở phường Xuân Hương lụi cụi dọn hàng, kê bàn ghế, pha cà phê trong một ki-ốt 6 m2 ở chợ Đà Lạt. Quầy nước giải khát của họ đã hoạt động được bốn tháng, trở thành điểm check in, dừng chân “hot” của du khách.

Huy An cho biết ý tưởng khởi nghiệp này xuất phát từ chuyến đi Thái Lan. Khi đó, cả hai ấn tượng với các ki-ốt vài mét vuông nằm trong chợ truyền thống của thủ đô Bangkok nhưng vẫn tấp nập khách.

Trở về, họ tìm thuê một vị trí từng bị bỏ trống nhiều năm trong chợ Đà Lạt với giá ba triệu đồng mỗi tháng. Để có chỗ cho khách ngồi, họ thuê thêm hai ki-ốt liền kề, đặt bàn ghế đẩu mộc mạc và treo biển hiệu tông đỏ bắt mắt.

Những ngày đầu làm quen với văn hóa chợ không dễ dàng. Do quầy không có hệ thống cấp thoát nước, mọi khâu sơ chế và rửa dụng cụ phải làm ở nơi khác. Mỗi lần muốn lắp đặt thêm hay chỉnh trang thiết bị, họ đều phải xin phép ban quản lý. Đổi lại, vị trí đắc địa ngay hành lang giúp quầy thu hút đông đảo người đi chợ nghỉ chân và khách du lịch. “Sức hút của quán nằm ở không khí chợ cũ và cảm giác gần gũi”, Ngọc Bích nói.

Nhưng họ không phải những người trẻ duy nhất nắm bắt xu hướng này. Tại tầng ba chợ Đà Lạt, những dãy ki-ốt từng đóng cửa im ỉm nhiều năm, nay lần lượt sáng đèn trở lại. Dọc lối đi, các quầy cà phê, trà sữa, đồ ăn vặt, nến thơm nối nhau san sát.

Làn sóng khởi phát từ tháng 10 năm ngoái, khi một quầy cà phê mở cửa và nhanh chóng thu hút chú ý trên mạng xã hội. Video ghi lại không gian ngồi uống nước giữa chợ truyền thống đạt hàng triệu lượt xem trên TikTok. Từ vài quầy ban đầu, nơi đây trở thành “khu phức hợp” ăn uống và mua sắm mang màu sắc trẻ trung.

Chị Thu Hồng, quản lý chợ Đà Lạt, cho biết trong bốn tháng qua, 80 trên tổng số 110 ki-ốt bỏ trống tại tầng này đã được lấp đầy. Khách thuê chủ yếu là người trẻ 20-34 tuổi từ nơi khác đến, thử sức khởi nghiệp ở Đà Lạt với giá mặt bằng trung bình 2,8-3 triệu đồng. “Sự góp mặt của nhóm chủ quán mới này làm thay đổi diện mạo khu chợ, lượng khách tham quan và mua sắm cũng tăng rõ rệt”, chị Hồng nói.

Khảo sát của VnExpress cho thấy, xu hướng người trẻ mở quầy trong chợ truyền thống xuất hiện và len lỏi ở cả TP HCM, Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ. Trên nền tảng TikTok, các hashtag như #chotruyenthong hay #khuphuchopchoDaLat thu hút hàng triệu lượt xem. Điểm chung của các mô hình này là do Gen Z vận hành, bán các sản phẩm ngách, tận dụng diện tích nhỏ và chi phí thuê mặt bằng đã xuống thấp “chạm đáy” để thử sức kinh doanh.

Cuối năm 2025, ghé chợ Phạm Văn Hai ở phường Tân Sơn Hòa, TP HCM, Bảo Ngọc ngạc nhiên trước sự thưa vắng của khu vực từng sầm uất tới mức giá sang nhượng sạp ngang ngửa một căn nhà phố. Giá thuê mặt bằng giảm mạnh, có những sạp nhỏ rớt giá từ mức 12-20 triệu xuống chỉ còn khoảng một triệu đồng mỗi tháng.

Mức giá quá hời khiến cô gái 32 tuổi quyết định đặt cọc thuê một sạp 4 m2. Ngọc tự cải tạo không gian theo hướng tối giản: nâng móc treo sát vách tường, xếp lớp quần jeans để tạo cảm giác đầy đặn, hắt đèn ánh sáng trắng và đặt gương cầu lồi để “ăn gian” diện tích.

Dù vậy, doanh thu tháng đầu tiên không như kỳ vọng do nhịp mua bán tại chợ rất khó đoán. Khác với bán online có đơn ngay trong ngày, việc ngồi chợ đòi hỏi sự kiên nhẫn. Có ngày cô mở sạp từ sáng đến tối nhưng không bán được món nào.

“Mỗi ngày mở sạp là một lần thử thách sự kiên nhẫn”, Ngọc nói. Khách đến xem trực tiếp, so sánh giá giữa nhiều sạp trước khi quyết định. Mức chi tiêu nhìn chung dè dặt, buộc cô phải tính toán kỹ giá bán và biên lợi nhuận. Trong không gian nhỏ, quan hệ giữa các tiểu thương đan xen hỗ trợ và cạnh tranh. Họ chia sẻ kinh nghiệm, nhưng sản phẩm dễ tương đồng, mỗi sạp phải tự tạo khác biệt để không bị hòa lẫn.

Bà Lê Xoan, 53 tuổi, tiểu thương 30 năm bán hàng tại chợ Phạm Văn Hai, cho biết những người trẻ như Bảo Ngọc đang thổi luồng sinh khí mới vào khu chợ đìu hiu nhiều năm qua. “Họ mang đến cách bán hàng khác biệt, đầu tư hình ảnh và kéo khách rất giỏi. Muốn tồn tại, tiểu thương lâu năm như chúng tôi cũng phải học cách cạnh tranh về giá so với trên mạng”, bà Xoan nói.

Đánh giá về xu hướng này, chị Bích Trâm – chuyên gia nghiên cứu hành vi tiêu dùng Gen Z, Công ty Blue Moon Opportunities cho rằng, việc người trẻ mở sạp chợ sau thời gian bán online là một bước tiến để đa dạng hóa kênh phân phối. Điểm bán cố định giúp họ gặp khách trực tiếp, xử lý phản hồi tức thì và tạo điểm nhấn riêng biệt thay vì bị hòa lẫn trong môi trường trực tuyến. Xu hướng này cho thấy Gen Z không chỉ đặt mục tiêu lợi nhuận. Họ tìm kiếm ý nghĩa và sự khác biệt trong hoạt động kinh doanh của mình.

Trong mô hình kết hợp, chị gợi ý chợ nên đóng vai trò như một showroom trải nghiệm. Các nền tảng như TikTok Shop, Zalo, Facebook hoặc Shopee giúp mở rộng tệp khách hàng.

Bên cạnh đó, người bán chú trọng xây dựng cộng đồng khách quen. Họ tổ chức workshop nhỏ, tặng quà, mời khách tham gia hoạt động tại sạp. Họ khuyến khích khách check-in, chia sẻ trên mạng xã hội và duy trì nhóm Zalo để giữ liên lạc, cách làm này giúp tăng sự gắn bó và lòng trung thành của khách hàng.

Ngọc Ngân