Những đề xuất nổi bật trong dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá

Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đề xuất cấm trưng bày tại điểm bán và trên nền tảng thương mại điện tử, đồng thời cụ thể hóa cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo luật nhằm hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật và phù hợp thực tiễn. Dự luật dự kiến được Quốc hội thảo luận tại hội trường ngày 9/11 và xem xét thông qua vào cuối kỳ họp.

So với các lần dự thảo lấy ý kiến trước đây, dự thảo lần này có một số điểm mới bổ sung hoặc rút đề xuất.

Cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán và trên môi trường số

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại các địa điểm bán buôn, bán lẻ và trên nền tảng thương mại điện tử. Quy định dự kiến áp dụng với sản phẩm, bao bì, hình ảnh, nhãn hiệu và các hình thức nhận diện nhãn hiệu.

Theo cơ quan soạn thảo, pháp luật hiện hành cho phép trưng bày một bao, một tút hoặc một hộp của mỗi nhãn hiệu tại điểm bán. Tuy nhiên, khi có nhiều thương hiệu cùng xuất hiện, việc trưng bày có thể tạo thành những mảng quảng bá nổi bật. Trên môi trường số, hình ảnh thuốc lá còn có khả năng tiếp cận lượng lớn người dùng, trong đó có trẻ em và thanh thiếu niên, trong khi việc kiểm soát độ tuổi gặp nhiều khó khăn.

Quy định cấm trưng bày nhằm hạn chế quảng cáo, tiếp thị trá hình, giảm khả năng tiếp cận sản phẩm gây nghiện và hỗ trợ người đang cai thuốc lá tránh tiếp xúc ngoài ý muốn.

Dự thảo cũng bổ sung quy định cấm bán thuốc lá trên nền tảng thương mại điện tử và các phương thức giao dịch điện tử khác, đồng thời sửa đổi quy định về bán mặt hàng này nhằm tăng cường thực thi lệnh cấm bán cho người chưa đủ 18 tuổi.

Luật hóa lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Dự thảo bổ sung, làm rõ các khái niệm về thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, tạo cơ sở xác định sản phẩm thuộc diện quản lý và xử lý hành vi vi phạm.

Các quy định cấm được cụ thể hóa theo Nghị quyết 173 của Quốc hội, trong đó thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025. Phạm vi quy định dự kiến bao gồm cả thành phẩm hoàn chỉnh và từng bộ phận, nguyên liệu của các sản phẩm này.

Chưa đề xuất cấm mua, sử dụng thuốc lá theo thế hệ

Dự thảo ban đầu đề xuất cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi mua và sử dụng thuốc lá. Tuy nhiên, Bộ Y tế chưa đưa nội dung này vào dự thảo luật trình Quốc hội tại kỳ họp hiện tại. Lý do là “chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ còn mới, chưa có đủ bằng chứng thực tiễn để đánh giá toàn diện hiệu quả”, và hiện ít quốc gia áp dụng. Maldives bắt đầu áp dụng từ tháng 11/2025 đối với người sinh từ ngày 1/1/2007 trở về sau. Tại Anh, quy định này được thông qua tháng 4/2026 nhưng dự kiến triển khai theo lộ trình từ năm 2027.

Bộ Y tế cho rằng Việt Nam vẫn gặp khó khăn trong thực thi quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi, xác minh độ tuổi tại điểm bán và kiểm tra, xử lý vi phạm. Việc áp dụng lệnh cấm theo năm sinh trong nhiều thập kỷ sẽ đòi hỏi hệ thống giám sát, xác thực độ tuổi và nguồn lực quản lý lớn.

Thay vì bổ sung chính sách mới ở thời điểm hiện nay, Bộ Y tế đề xuất tập trung thực thi các giải pháp đã có cơ sở hiệu quả như tăng thuế thuốc lá, kiểm soát bán thuốc lá cho người chưa thành niên, mở rộng môi trường không khói thuốc và hỗ trợ cai nghiện. Văn phòng Chính phủ đã lấy ý kiến Thành viên Chính phủ và đa số đồng ý với đề xuất của Bộ Y tế.

Song, ở quan điểm khác, TS.BS. Nguyễn Trung Nguyên, chuyên gia chống độc – từng tham gia tổ tư vấn dự thảo – cho rằng cần đưa trở lại đề xuất này vào dự luật. Lý do là đề xuất này “giúp thế hệ tương lai không hút thuốc lá”, tạo điều kiện để chuyển đổi ngành nghề thuốc lá sang các ngành nghề có lợi và an toàn.

“Các giải pháp hiện tại yếu, thụ động, chạy theo ngọn nên rất cần có một thay đổi thiết thực và tiến bộ, là ít nhất cấm bán thuốc lá cho người sinh từ năm 2010 trở đi”, TS Nguyên nói với VnExpress.

Nghiên cứu lộ trình tăng cảnh báo sức khỏe lên 85%

Về đề xuất tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá lên 85%, Bộ Y tế dự kiến chỉnh lý theo hướng giao Chính phủ quy định lộ trình cụ thể và đưa mức này vào dự thảo nghị định. Theo đó, cần tiếp tục nghiên cứu để tăng hiệu quả truyền thông cảnh báo sức khỏe, đồng thời cân nhắc tác động đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp.

Ngoài ra, phát hiện vi phạm hành chính bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được quy định tại Điều 53 dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính do Bộ Công an trình, dự kiến xem xét cùng kỳ họp.

Lê Nga