‘Phạm Tuân suýt không được chọn bay vào vũ trụ’

Trong sách về anh hùng Phạm Tuân, tác giả Nguyễn Công Huy kể một số điều kỳ lạ xảy ra trong cuộc đời người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ.

Cuốn sách mang tên Anh hùng Phạm Tuân và chuyến bay vào vũ trụ, về hành trình Phạm Tuân trở thành phi hành gia, qua góc nhìn của tác giả Nguyễn Công Huy.

Ngày 23/7/1980, từ sân bay vũ trụ Baikonur, Phạm Tuân cùng phi hành gia Liên Xô Viktor Gorbatko thực hiện chuyến bay vào không gian trên tàu Soyuz 37. Sự kiện đánh dấu cột mốc đặc biệt khi ông trở thành người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ.

Qua nhiều nguồn tư liệu và phỏng vấn các nhân vật lịch sử, tác giả Nguyễn Công Huy tái hiện hành trình chuẩn bị cho chuyến bay lịch sử, từ quá trình tuyển chọn, huấn luyện phi hành gia khắc nghiệt đến khoảnh khắc phóng tàu, những ngày làm việc trên quỹ đạo, các thí nghiệm trong không gian và giây phút hạ cánh giữa sa mạc. Tác phẩm không chỉ lưu lại một dấu mốc của ngành hàng không vũ trụ Việt Nam mà còn khắc họa bản lĩnh của những người lính không quân trong hành trình chinh phục bầu trời.

Phần đầu cuốn sách kể về những điều kỳ lạ trong cuộc đời anh hùng Phạm Tuân. Đầu năm 1979, trong nước tổ chức tuyển chọn các phi công và kỹ sư đạt tiêu chuẩn sức khỏe loại 1 để cử sang Trung tâm đào tạo phi công vũ trụ mang tên Yuri Gagarin tại Thành phố Ngôi Sao (ngoại ô Moskva, Liên Xô) huấn luyện. Thời điểm đó, Phạm Tuân đang theo Học viện Không quân Gagarin ở Liên Xô nên không tham gia đợt tuyển chọn này.

Đợt tuyển chọn khi đó do các chuyên gia Liên Xô trực tiếp sang Việt Nam phối hợp cùng bác sĩ trong nước thực hiện. Theo kế hoạch, sẽ chọn bốn người, song kết quả chỉ có ba phi công đạt yêu cầu, gồm Nguyễn Văn Cốc, Bùi Thanh Liêm và Đinh Trọng Kháng.

Phía Việt Nam sau đó đề nghị phía Liên Xô tiếp tục tuyển thêm một ứng viên từ nhóm tại Học viện Gagarin. Một số học viên được gọi kiểm tra sức khỏe, trong đó có Nguyễn Đức Soát, Nguyễn Thanh Quý, Phạm Phú Thái và Phạm Tuân.

Tháng 3/1979, Phạm Tuân được lựa chọn, cùng ba phi công từ Việt Nam sang tiếp tục trải qua vòng khám tuyển để chọn ra hai người bước vào chương trình đào tạo phi hành gia. Lúc đó, Phạm Tuân cho rằng mình chỉ được đưa vào danh sách như một thành viên dự bị, bởi việc ông không đạt yêu cầu trong lần khám tuyển phi công cách đó 15 năm là điều nhiều người đều biết.

Tuy nhiên, cuối cùng ông lần lượt vào nhóm bốn rồi hai ứng viên cuối cùng, cùng với Bùi Thanh Liêm. Sau quá trình đào tạo tại Thành phố Ngôi Sao, Phạm Tuân trở thành thành viên của đội bay chính thức, còn ông Bùi Thanh Liêm thuộc đội dự bị.

“Thông thường trong đào tạo phi công, người ta hay rớt từ diện học phi công xuống được đào tạo kỹ thuật, Phạm Tuân lại lội ngược dòng, từ đang học kỹ thuật được chuyển lên học bay”, tác giả Nguyễn Công Huy cho biết.

Trong sách, tác giả cũng nhắc đến một trong những bài kiểm tra thể chất và tâm lý khắc nghiệt nhất: Ngồi trên ghế quay tốc độ cao liên tục trong 10 phút nhằm đánh giá khả năng chịu đựng của hệ tiền đình khi lưu lượng máu lên não thay đổi liên tục. Ông Phạm Tuân là người duy nhất trụ vững mà không rơi vào trạng thái buồn nôn hay mất thăng bằng. Ngoài ra, sách cũng in lại bộ tranh vẽ Phạm Tuân bay vào vũ trụ năm 1980 của họa sĩ Huy Toàn.

Trung tướng Phạm Tuân sinh năm 1947, quê huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình (cũ, nay là tỉnh Hưng Yên). Ông được phong các danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam năm 1973 sau khi bắn rơi máy bay B-52 của Mỹ năm 1972 (phi công đầu tiên hạ máy bay B52), Anh hùng Lao động Việt Nam năm 1980, Anh hùng Liên Xô năm 1980.

Ông là người Việt Nam duy nhất ba lần được phong tặng danh hiệu anh hùng. Theo tác giả Công Huy, ngoài đời, Phạm Tuân là người chân chất, bình dị, chan hòa.

Tác giả Nguyễn Công Huy sinh năm 1947 tại Thường Tín, Hà Nội. Ông là cựu phi công tiêm kích MiG-21 của Trung đoàn Không quân Sao Đỏ. Nguyễn Công Huy là một trong các phi công MiG-21 được đào tạo tại Liên Xô từ năm 1965, sau đó về nước tham gia lực lượng Không quân Tiêm kích trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Ông là đồng đội của nhiều phi công nổi tiếng như Phạm Tuân, Vũ Xuân Thiều trong những năm kháng chiến chống Mỹ, từng trải qua các trận đánh trên bầu trời miền Bắc. Sau khi rời quân ngũ, ông dành nhiều thời gian ghi chép, nghiên cứu về lịch sử không quân Việt Nam, viết các tác phẩm hồi ký, tư liệu nhằm lưu giữ câu chuyện về thế hệ phi công chiến đấu như 19 Ace của Việt Nam – Những phi công huyền thoại trên máy bay MiG, Anh hùng Vũ Xuân Thiều và chuyến bay bất tử.

Thanh Nghị