Sự việc của anh Liu vừa được Cục Nguồn nhân lực và An sinh xã hội Bắc Kinh chọn là một trong những án lệ lao động điển hình năm 2025. Phán quyết này được ví như “viên thuốc an thần” cho giới văn phòng, xác lập nguyên tắc quan trọng: Tiến bộ công nghệ không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có quyền sa thải người lao động một cách tùy tiện mà không có sự sắp xếp thỏa đáng.

Liu gia nhập một công ty công nghệ tại Bắc Kinh từ tháng 7/2009, phụ trách thu thập dữ liệu bản đồ thủ công. Đầu năm 2024, công ty tự động hóa quy trình bằng AI, khiến bộ phận của anh bị giải thể. Tháng 12 cùng năm, doanh nghiệp đơn phương chấm dứt hợp đồng với lý do “tình hình khách quan thay đổi lớn”. Không chấp nhận, Liu khiếu nại lên Ủy ban Trọng tài tranh chấp lao động Bắc Kinh.

Tại phiên xử, công ty lập luận việc áp dụng AI là thay đổi khách quan không thể lường trước, cho phép họ quyền sa thải nhân sự theo luật.

Tuy nhiên, Ủy ban Trọng tài bác bỏ quan điểm này. Cơ quan này phân tích, “tình hình khách quan thay đổi lớn” theo luật định thường chỉ thiên tai hoặc thay đổi chính sách nhà nước – những yếu tố không thể cưỡng lại. Ngược lại, việc đưa AI vào vận hành là quyết định kinh doanh chủ động nhằm tối ưu hóa hiệu quả. Đây là rủi ro quản trị nằm trong tầm kiểm soát, không phải sự kiện bất khả kháng.

“Công ty lấy lý do AI thay thế để chấm dứt hợp đồng, thực chất là chuyển rủi ro của việc nâng cấp kỹ thuật sang cho người lao động”, phán quyết nêu rõ.

Cơ quan trọng tài nhấn mạnh, nâng cấp công nghệ là xu hướng tất yếu nhưng doanh nghiệp có trách nhiệm ưu tiên đào tạo lại, điều chuyển hoặc thương lượng với nhân viên lâu năm. Việc đơn giản hóa sa thải bằng lý do “AI thay thế” là hành vi lạm dụng luật pháp.

Bảo Nhiên (Theo CCTV, IT Home)