Nguyễn Thúy Hằng, học sinh lớp 12 ở Phú Thọ, dự định đặt nguyện vọng vào một số trường khối Kinh tế bằng tổ hợp D01 (Toán, Văn, Anh). Tìm hiểu từ lớp 10, thấy hầu hết trường quy đổi IELTS 7.0 thành 9,5-10, thậm chí vừa quy đổi vừa cộng điểm khuyến khích, Hằng quyết định ôn thi lấy chứng chỉ này, thay thế môn Tiếng Anh.

“Luật chơi cho phép, không tội gì em không đầu tư”, Hằng nói.

Thế nhưng, hôm 15/2, Bộ ban hành quy chế tuyển sinh, yêu cầu các trường đã quy đổi điểm IELTS thì không cộng điểm khuyến khích. Mức cộng tối đa là 1,5 thay vì 3. Ngoài ra, bảng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ phải có tối thiểu 5 mức điểm chênh lệch.

Ngoài bị giảm lợi thế, Hằng còn hồi hộp đợi các trường điều chỉnh bảng quy đổi IELTS để tính toán. Một số như Đại học Thương mại vẫn đang để bốn mức quy đổi, tức sẽ còn điều chỉnh, trong khi chỉ còn 4 tháng nữa là đến đợt xét tuyển.

“Chuẩn bị ba năm, phút 89 thay đổi và chúng em vẫn phải chịu”, Hằng nói.

Hoàng Long ở Hà Nội cũng lo lắng khi những thay đổi được công bố muộn – hôm 28 Tết, lại áp dụng tức thì. Đã chi cả trăm triệu, vật lộn để lấy được chứng chỉ 6.5 IELTS, Long từ chỗ rộng cửa vào đại học như dự tính, nay hoang mang.

Hồ Yến, học sinh lớp 12 ở Nghệ An, cảm thấy mọi chiến thuật, kinh nghiệm mà những anh chị khóa trên bày cho gần như không áp dụng được vì mỗi năm mỗi khác.

“Không chỉ quy chế chung, các trường cũng điều chỉnh và công bố thông tin tuyển sinh rất muộn khiến chúng em thấp thỏm”, Yến bày tỏ.

Trên các diễn đàn, nhiều học sinh bày tỏ rơi vào thế bị động, bối rối. Một số em cho biết đang ôn thi khối A00 (Toán, Lý, Hóa) hoặc C00 (Văn, Sử, Địa) song bất ngờ khi biết trường mong muốn dự kiến dừng tuyển, đổi tổ hợp. Có em thắc mắc về các tỷ lệ, trọng số, hệ số tính điểm. Hầu hết sốt ruột khi đến giờ các trường vẫn chưa đưa ra thông tin xét tuyển đầy đủ.

Các chuyên gia nhìn nhận tâm trạng trên là dễ hiểu, khi nhiều em có kế hoạch ôn tập ngay từ lớp 10 nhưng quy chế tuyển sinh thay đổi liên tục, chỉ vài tháng trước kỳ thi tốt nghiệp.

Hơn 20 năm qua, tuyển sinh đại học có 6 lần thay đổi lớn. Từ chỗ thí sinh đăng ký trường nào phải thi tại trường đó; tổ chức kỳ thi “ba chung” (chung đề, chung đợt thi và sử dụng chung kết quả); đến giao các trường tự chủ tuyển sinh, được xét tuyển sớm với hàng loạt phương thức rồi lại phải bỏ, phải quy đổi điểm tương đương các phương thức, tổ hợp.

Ngoài ra, nhiều điều chỉnh nhỏ được đưa ra hàng năm. Ví dụ trước đây, việc quy đổi hay cộng điểm cho chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS do các trường chủ động. Nhưng năm nay, Bộ siết việc này, các trường phải điều chỉnh mức điểm quy đổi và cộng điểm khuyến khích.

Ông Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng lý do chính khiến Bộ liên tiếp phải điều chỉnh quy chế là không chuẩn hóa được đề thi và thiếu nghiên cứu dữ liệu.

Độ khó của đề thi tốt nghiệp có sự chênh lệch giữa các năm, khiến điểm sàn và những điều kiện liên quan điểm thi cũng biến động. Hay quy định về điểm cộng là 1,5 hay 3/30 cũng thiếu dữ liệu, thiếu tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

“Chúng ta đang làm rất cảm tính”, ông nói.

Kết quả là không chỉ thí sinh, nhiều trường cũng “đau đầu”. Trưởng phòng Đào tạo một đại học ở Hà Nội chỉ ra thực trạng quy chế thay đổi qua từng năm, thậm chí qua mỗi lần dự thảo, khiến các trường không thể công bố sớm thông tin. Như năm ngoái, một số trường công bố xong lại bị “việt vị”, phát sinh nhiều vấn đề trong khâu xét tuyển, lọc ảo với các tiêu chí phụ, gây rối loạn.

Nhiều trường còn phải đột ngột bỏ các tổ hợp xét tuyển vốn được sử dụng nhiều năm qua, khiến thí sinh bị động và không có phương án thay thế.

“Quy chế tuyển sinh của Bộ ghi rõ các trường muốn thay đổi gì trong tuyển sinh cần thông báo trước 12 tháng. Nhưng Bộ lại điều chỉnh khi thời gian xét tuyển chỉ còn 4-5 tháng mà không cần thông báo trước gì. Vậy có công bằng?”, ông đặt câu hỏi.

Mùa tuyển sinh đại học rối ren

Ông Hoàng Ngọc Vinh cho rằng Bộ cần xây dựng được khung chính sách dựa trên dữ liệu nhiều năm. Đây được coi là phần cố định ít nhất trong 3-5 năm, có thể gồm nguyên tắc quy đổi, điểm cộng, số nguyện vọng. Nếu thay đổi, Bộ công bố trước 12-18 tháng để thí sinh kịp chuẩn bị.

“Năng lực thiết kế chính sách phải gắn liền với kỷ nguyên số, để mọi quyết định phải dựa trên dữ liệu”, ông nhấn mạnh. Ông cũng gợi ý phát hành cẩm nang tuyển sinh online để tóm lược những nội dung chính, giúp thí sinh và phụ huynh thuận tiện tra cứu.

Vị trưởng phòng đào tạo cũng đề xuất quy chế tuyển sinh cần lộ trình áp dụng sau khoảng 2-3 năm, thay vì thực hiện ngay.

“Có như vậy thí sinh và phụ huynh mới kịp thích nghi, điều chỉnh và có kế hoạch học tập, chuẩn bị xét tuyển. Các trường cũng không bị động”, ông nhìn nhận.

Huy Hoàng, học sinh ở Hà Nội, cách đây vài tháng đã chuyển hướng ôn thêm môn Toán sau khi khối trường quân đội bỏ xét tổ hợp C00 (Văn, Sử, Địa). Các trường cho biết lý do là nhằm đáp ứng quy chế của Bộ hồi năm ngoái – yêu cầu số môn chung của các tổ hợp phải đóng góp ít nhất 50% trọng số điểm. Do đó, một số trường chỉ sử dụng các tổ hợp có chung môn Toán và Văn.

“Nhưng giờ, quy định trên được loại bỏ. Nếu có thông tin này sớm hơn, có lẽ em đã không phải chuyển hướng giữa chừng”, Hoàng nói.

Dương Tâm – Thanh Hằng

*Tên một số học sinh thay đổi