Tranh cãi quanh ‘bệ phóng’ của nữ chủ nhân giải Fields

Tốt nghiệp đại học ở Trung Quốc, tìm thấy sự tự tin tại Pháp và chạm đỉnh cao nghiên cứu ở Mỹ, hành trình của Wang Hong châm ngòi tranh luận về nơi tạo nên thành công của cô.

Tuần trước, Wang Hong làm nên lịch sử khi là người phụ nữ thứ ba, cũng là người đầu tiên tốt nghiệp đại học ở Trung Quốc nhận giải Fields. Cô giành giải thưởng cao quý nhất của giới Toán học nhờ các công trình về giải tích điều hòa và hình học đo, đặc biệt là lời giải cho giả thuyết Kakeya trong không gian ba chiều tồn tại hơn một thế kỷ.

Hành trình của Wang lập tức gây chú ý. Cô được tuyển thẳng vào khoa Khoa học Trái đất và Không gian của Đại học Bắc Kinh ở tuổi 16, nhưng vì mê Toán nên tự học để được chuyển ngành. Wang sau đó du học thạc sĩ ở Pháp, sang Mỹ làm tiến sĩ rồi trở thành giáo sư Đại học New York.

Một làn sóng thảo luận nổi lên về việc nơi nào đã thực sự giúp định hình, đào tạo nên một nhân tài của thế giới.

Tờ China Youth Daily nhận định tinh thần tiên phong khám phá, theo đuổi Toán học của Wang bắt nguồn từ sự tìm tòi, thử nghiệm và kiên trì, cùng quá trình học tập và tích lũy kiến thức tại trường Toán học, Đại học Bắc Kinh.

Mạng xã hội Trung Quốc cũng bùng nổ với những lời tán tụng. “Giấc mơ của nhiều thế hệ đã trở thành sự thực, đó là xây dựng Trung Quốc thành một cường quốc Toán học”, một bình luận thu hút hàng nghìn lượt tương tác trên Weibo.

Ở bên kia đại dương, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron gọi điện chúc mừng Wang và đăng bài trên mạng xã hội X.

“Cô ấy là hiện thân của sự xuất sắc trong nghiên cứu và giáo dục của chúng ta. Một niềm tự hào to lớn đối với Toán học, đối với nghiên cứu và đối với nước Pháp”, ông Macron viết.

Trong khi đó, trên website của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) – nơi Wang nhận bằng tiến sĩ, Giáo sư Michel Goemans, Trưởng khoa Toán, khẳng định: Thành công này là minh chứng cho những tài năng Toán học xuất sắc ở MIT, cũng như chất lượng giáo dục, hướng dẫn và cơ hội nghiên cứu hàng đầu cho cả sinh viên lẫn nghiên cứu sinh tiến sĩ trong suốt hành trình của họ.

Cuộc tranh luận về vai trò của quốc gia đặc biệt sôi nổi trên mạng xã hội Zhihu của Trung Quốc. Các bài đăng đặt câu hỏi liệu kinh nghiệm trưởng thành của Wang Hong có khiến câu nói “vàng tỏa sáng ở bất cứ đâu” bị lung lay, và môi trường nào mới thực sự giúp phát triển nhân tài nghiên cứu khoa học hàng đầu. Nhiều bài trên blog cá nhân nhận định Wang Hong khó đạt được thành tựu đột phá nếu không đi nước ngoài.

Nút thắt của tranh luận bắt nguồn từ việc Wang thừa nhận áp lực khi còn ở Đại học Bắc Kinh. Trong một lớp học toàn những nhân tài từng “chinh chiến” ở các cuộc thi Olympic Toán quốc tế (IMO), Wang không có thành tích nổi bật, cảm thấy lạc lối và từng từ bỏ toán nửa năm.

Ngoài ra, khi được hỏi về người hướng dẫn hoặc những hình mẫu trong toán học, Wang nhắc tới các giáo sư tại Pháp như Pierre-Louis Lions, Yvan Martel,… cùng thầy hướng dẫn Larry Guth ở MIT. Cô cũng nói có cảm xúc đặc biệt với nước Pháp, do đây là nơi cô đã tìm được sự tự tin trong Toán học.

Tờ Hong Kong News đánh giá câu chuyện của Wang là ví dụ cho hạn chế trong hệ thống giáo dục đại học Trung Quốc: các trường sàng lọc nhân tài rất gắt gao nhưng thiếu môi trường thúc đẩy nghiên cứu khoa học cơ bản chuyên sâu.

“Giỏi giải quyết vấn đề, nhưng kém đặt câu hỏi; giỏi đào tạo chuyên sâu ngắn hạn, nhưng yếu trong việc bồi dưỡng dài hạn. Đây là nhận định sâu sắc về hệ thống đào tạo nhân tài của Trung Quốc”, trích bài viết.

Chia sẻ trên Asia Times, GS Y. Tony Yang, Đại học George Washington, Mỹ, chỉ ra rằng trong nhiều năm, Trung Quốc thống trị IMO nhưng lại thiếu vắng người đoạt huy chương Fields. Thi IMO đề cao tốc độ giải quyết các bài toán trong vòng 4 giờ, trong khi nghiên cứu đỉnh cao lại đòi hỏi điều ngược lại – lựa chọn một bài toán có thể mất cả thập kỷ theo đuổi và đối mặt với rủi ro không mang lại kết quả gì.

Tờ Ifeng news cũng nhận định hệ thống đánh giá học thuật trong nước có xu hướng ưu tiên các nghiên cứu có chu kỳ ngắn, ứng dụng thực tiễn và kết quả hữu hình. Trái lại, môi trường ở Pháp chậm rãi, cẩn trọng, không vị lợi, còn Mỹ lại có quy mô nghiên cứu khổng lồ, các nhóm liên ngành hàng đầu và nguồn lực để giải quyết các bài toán thế kỷ.

Tuy nhiên, GS Tian Gang, Viện sĩ Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Toán học quốc tế Bắc Kinh, cho rằng mặc dù Wang đạt được kết quả cuối cùng ở nước ngoài, nhưng nền tảng vững chắc từ quá trình học tập phổ thông và đại học tại Trung Quốc đã giúp cô làm điều đó. Điều này chứng minh Trung Quốc đạt được những thành tựu đáng kể trong đào tạo nhân tài toán học cơ bản.

Nhìn chung, GS Y. Tony Yang nói giải thưởng của Wang không hẳn là chiến thắng của riêng quốc gia nào, mà là của một hệ thống học thuật không biên giới đã nhào nặn nên cô. Việc coi số giải Fields như bảng điểm thi đấu giữa các nước là sai lầm.

Theo ông, quá trình Wang hình thành tài năng chủ yếu thuộc phạm vi trong nước. Nhưng quá trình cô phát triển tài năng đó, bao gồm làm việc với người hướng dẫn, dự hội thảo, nhẫn nại cả thập kỷ không thành công… lại mang tính xuyên quốc gia.

“Cả hai quá trình đều không tự làm nên huy chương Fields”, Yang đánh giá. Ông cũng tin rằng sau khi được công bố, một định lý toán học sẽ trở thành tài sản công cộng toàn cầu vĩnh viễn. Giá trị của nó không thuộc về nơi cấp hộ chiếu cho người xây dựng.

Bản thân Wang cũng thấy những khoảnh khắc thành tựu trong toán học không bao giờ chỉ thuộc về một người.

“Chúng là kết quả của những cuộc gặp gỡ tình cờ và những câu hỏi bất ngờ dẫn dắt bạn đi đúng hướng trong nhiều năm”, Wang nói với Đại học New York sau lễ trao giải.

Khánh Linh (Tổng hợp)