Dù một số công việc biến mất, những việc làm mới sẽ xuất hiện nhờ trí tuệ nhân tạo (AI). Đó là nhận định thường thấy của các chuyên gia, lãnh đạo doanh nghiệp về tác động của công nghệ này.

Tuy nhiên, đang có dự báo khác nhau về xu hướng nào rõ nét hơn tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos (Thụy Sĩ) tuần qua, quy tụ 60 nguyên thủ quốc gia cùng 830 CEO và chủ tịch hội đồng quản trị doanh nghiệp.

Những người tiên phong và hưởng lợi từ làn sóng mở rộng trị giá hàng nghìn tỷ USD của AI bày tỏ lạc quan. “Ông trùm chip” Jensen Huang nói công nghệ này sẽ mang lại mức lương cao hơn, nhiều việc làm hơn cho thợ sửa ống nước, thợ điện và công nhân ngành thép.

“Ngành năng lượng, sản xuất chip và cơ sở hạ tầng đang tạo việc làm”, CEO Nvidia tuyên bố tại WEF. “Việc làm, việc làm, việc làm”, Huang nhấn mạnh.

Rob Goldstein, Giám đốc vận hành tập đoàn quản lý tài sản BlackRock cho biết đã huy động gần 700 tỷ USD mới từ khách hàng năm ngoái. Họ xem AI là công cụ để mở rộng kinh doanh chứ không phải cắt giảm nhân sự. “Chúng tôi rất chú trọng việc giữ quy mô nhân sự đi ngang trong khi tiếp tục tăng trưởng”, ông nói.

Một số lãnh đạo doanh nghiệp ca ngợi năng suất mà AI mang lại. Cathinka Wahlstrom, Giám đốc thương mại BNY tiết lộ công nghệ này giúp rút ngắn thời gian nghiên cứu để tiếp nhận một khách hàng mới từ hai ngày xuống còn 10 phút.

Tại Cisco, những dự án từng được đánh giá là quá tẻ nhạt và mất nhiều thời gian – có thể tốn đến 19 năm làm việc của một lao động – nay đã hoàn thành chỉ trong vài tuần, theo Chủ tịch Jeetu Patel. “Chúng tôi thực sự đã suy nghĩ lại về cách viết lập trình”, ông nói,

Giám đốc thương mại IBM Rob Thomas đánh giá AI đã đạt đến giai đoạn có thể hoàn vốn đầu tư. “Giờ đây, bạn thực sự có thể bắt đầu tự động hóa các tác vụ và quy trình kinh doanh”, ông nói.

Nhưng hoài nghi về AI vẫn âm ỉ. Christy Hoffman, Tổng thư ký Liên đoàn UNI Global Union với 20 triệu thành viên, nói AI đang được bán như một công cụ tăng năng suất. “Điều đó thường có nghĩa là làm nhiều hơn với ít lao động hơn”, bà nói.

Nguồn tin của Reuters cho hay Amazon đang lên kế hoạch đợt sa thải mới tuần tới, nằm trong mục tiêu cắt giảm tổng cộng 30.000 việc làm khối văn phòng. Hai CEO khác giấu tên thừa nhận rằng AI sẽ được các công ty sử dụng như cái cớ để sa thải.

Trước đó, dự báo của nền tảng nhân sự Indeed cho biết tăng trưởng tuyển dụng năm 2026 tại Mỹ ở mức rất thấp, với bất ổn kinh tế và sự phát triển của AI là hai nguyên nhân hàng đầu. Tại sự kiện cho các CEO do Trường Quản lý Yale tổ chức ở Manhattan tháng trước, 66% lãnh đạo được khảo sát nêu dự định sa thải lao động, hoặc giữ nguyên quy mô vào 2026.

Ở cấp độ toàn cầu, bà Kristalina Georgieva, Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết 40% việc làm trên toàn cầu sẽ bị AI tác động trong vài năm tới, tức bị biến đổi hoặc bị loại bỏ. Ở các nền kinh tế phát triển, con số này là 60%. Bản thân IMF cũng không đứng ngoài xu thế, với số lượng biên dịch viên của tổ chức đã giảm từ 200 xuống còn 50 người.

Không chỉ cá nhân lao động, Matthew Prince, CEO công ty an ninh mạng Cloudflare cảnh báo AI có thể trở nên thống trị đến mức “xóa sổ” các doanh nghiệp nhỏ. “Global Risks Report 2026” của WEF phát hành tháng này xếp “Tác động bất lợi của AI” đứng thứ 5 trong 10 rủi ro toàn cầu dài hạn trong 10 năm tới.

Chuyên gia còn chỉ ra của một số ứng dụng “lợi bất cập hại”, như việc chatbot có thể đẩy người dùng vào rối loạn tâm thần. Cơ quan quản lý tại Mỹ đang tăng giám sát các công ty AI trước những tác động tiêu cực tiềm ẩn của chatbot.

Hôm 23/1, sau làn sóng chỉ trích gay gắt về hành vi “tán tỉnh” trẻ vị thành viên của các chatbot, Meta Platforms thông báo sẽ tạm ngừng quyền truy cập của thanh thiếu niên vào các nhân vật AI trên toàn bộ ứng dụng của tập đoàn.

Hiệu quả thật sự của AI cũng chưa thuyết phục đại đa số. PwC cho biết chỉ 1 trong 8 CEO được hãng tư vấn này khảo sát gần đây tin rằng AI đang giúp giảm chi phí và mang lại doanh thu. Câu hỏi về mô hình kinh doanh nào có thể bù đắp chi phí khổng lồ của việc đổ tiền đầu tư vào AI vẫn còn bỏ ngỏ. Những năm gần đây, một số doanh nghiệp phàn nàn về việc các dự án thí điểm AI kém hiệu quả, được tạo cảm hứng từ cơn sốt ChatGPT năm 2022.

Nhà đồng sáng lập Microsoft, tỷ phú Bill Gates cho rằng thế giới cần “sẵn sàng cho những cơ hội và sự xáo trộn mà AI mang lại”. Ở mặt tích cực, ông cho rằng nền kinh tế sẽ năng suất hơn.

Đề xuất ý tưởng hỗ trợ người lao động, ông nói nên đánh thuế các hoạt động liên quan đến AI, đồng thời kêu gọi các chính trị gia làm quen nhiều hơn với công nghệ này. “Chắc chắn là có những vấn đề nhưng có thể giải quyết được”, ông nhận định.

Phiên An (theo Reuters, WEF)